Café UF

UNHA VIAXE, VIAXE (XI) ESMIRNA

2010-11-04T13:35:00.001+01:00

venres 27

Ao levantarme o primeiro que fago é dirixirme ao balcón. Atraveso a cociña na que está preparando o “kavhalte” a nai de Ahmet.
“Günaydın, Madam.”
“Günaydın, Joseph. Uyku iyi?”
“Evet, iyi. Yatak ve ben zaten benim biliyorum o uyurken eğer gibidir.”
“Hiç soğuk oldu?”
“Hayır. Ben soğuk değilim.”
“Ahmet geliyor, ekmek için gitti.”
“ Ben balkon için çıktığım gidiyor, ben gün ışığına İzmir görmek istedik.”
“Ceket giymek, çok soğuk”
É unha mañá gris, sopra un frío vento do norte que me fai tremer de felicidade.
Unha nai preparando o almorzo, os seres queridos charlando á calor do fogón, o cheiro do té recentemente feito, a visión de Esmirna baixo o inverno… Obsérvoo todo desde o balcón e penso no que dicía Kazantzakis: "Que cosa tan simple e frugal é a felicidade: un vaso de viño, castañas asadas, un pequeno braseiro para quentarnos, o son do mar... Todo o que se necesita para poder sentir aquí e agora a felicidade é un corazón simple e frugal".
A felicidade, se existe, está nestas sinxelas cousas. Neste momento, eu son o ser máis rico do mundo. Neste momento no que ata as zapatillas que levo non son miñas senón de Ahmet.
Tomamos o “kahvalte”. Esta é unha das dúas comidas fortes que se fan ao cabo do día, a outra tómase ao final da tarde.
”Que plan temos para hoxe?” pregunta Ahmet mentres comemos.
”Vagabundear por Izmir ata gastar os zapatos. Alsancak, Kemeralte,
Basmane… Tomar algo no Sevinçe, terracear polo Kordon, comprar discos e libros, tomar un té na terraza que hai baixo os grandes sicamoros de Kemeralte, comprar un “tepsi”, tomar un “shalep”, respirar mar ata baleirar a ría… Sigo?”
”Non, non.
Quedárdesvos moitos días, espero.”
”Si, bastantes. Pero o plan é que dentro dunha semana sigamos a viaxe os tres. Unha vez na casa, desde aquí facemos outra viaxe, un sub-viaxe, pero os tres. En tren e cara ao leste. Así que vaite preparando.”
”Ben, xa veremos. Pero pensade que estamos en decembro, e poida que cara ao leste estea todo nevado.”
”Oxalá. Seguiremos con tren e neve. Este será a viaxe do tren e a neve. Intentaremos chegar ao Nemrut e volver por a Capadocia.
Pero iremolo vendo sobre a marcha.?
”¡O Nemrut! ... pero se está preto da fronteira Siria. É unha tolemia…”
”Tes lago mellor que facer?
Será divertido. O ano que fomos a Diyabakir non o pasamos mal, verdade?”
”Si, pero era verán.”
”Pois iso foi o peor da viaxe: a calor. Imaxínao agora, con neve, sen turistas, sen preocupacións, completamente libres”
”Está ben, pero agora gozade de Izmir.”
”Quero ir ao Asansör…”
”É moi caro…”
”Xa empezamos… Non dixen que fósemos todos os días a cear alí, só quero ir unha vez ou dúas”
”Hoxe ceamos aquí, a miña nai vai facer a cea.”
”Ah, non…, dille que temos que cear en casa de S., prometémoslle que iriamos. Non podemos faltar. Pídelle desculpas á túa nai e dille que cearemos mañá.”
Mentres tomabamos o kahvalti, Yeit saíu e volveu cun amiguiño. É o fillo do veciño do. Ahmet dille que vaian buscar ao pai para que veña connosco ao centro.
Chega Mustafa e os críos. Queren que vaiamos ver o curral que ten na terraza da súa casa. É a seguinte á nosa. Subimos. Hai todo un curral: galiñas ananas, un galo, pitos… A terraza-curral parece a dun barrio pobre de Calcuta: cartóns, latas, táboas vellas, barro…, pero eles veno coma se fose un encantador curraliño sueco. Falan con orgullo daquela galiña, das trastadas daquel galo, do que crecen os pitos… É coma se o barrio xitano conquistase aquela terraza paia. Son os inconvenientes (ou convenientes) de vivir na fronteira.
Os nenos quedan e ímonos os catro ao centro. Baixámonos en Basmane e imos andando cara a Alsancak (Alsanyak) bordeando o gran parque da Fuar. Ao chegar á praza Lozan, onde está o “Lozan”, (que xunto co “Sevinçe” son as cafetería-pastelería máis famosas, caras e elegantes de Izmir), apartámonos do parque para tomar o bulevar Plevne que desemboca precisamente diante do Sevinçe, onde comeza a rúa peonil de Alsancak que agora leva o nome de Kibris (Chipre). A rúa cruza este precioso barrio no que vivían os gregos ricos, antes de que fosen botados ao mar por Atatürk, e vai desembocar no porto de transatlánticos.

Fai uns anos o barrio estaba moi abandonado, as fermosas casas gregas de mármore branco coas súas característicos escalinatas e balcóns, envellecían abandonadas, baleiras… Íanse morrendo de desidia, de nostalxia polos seus antigos donos para sempre perdidos. Din que os gregos son os únicos seres capaces de morrer de nostalxia pola súa patria. As casas gregas tamén son as únicas edificacións capaces de morrer de nostalxia polos seus donos. Fai algúns anos, neste barrio, moitas casas suicidábanse, precipitábanse a terra, non pola deterioración, senón pola tristeza da súa dolorosa perda. Como eses cans que se deixan morrer cando perden aos seus amos.
Aos poucos foise recuperando o precioso barrio. Bastantes casas xa están sendo utilizadas para abrir cafés, pubs, restaurantes, librerías, galerías de pintura… Aos poucos, as tristes casas van recuperando a súa alegría esquecida, saíndo da súa ilusión suicida, da súa melancolía abatida.
Agora son eses turcos fatalistas e serios quen as habitan, aqueles gregos rebosantes de alegría de vivir fóronse para sempre.
Paseamos pola rúa peonil. Imos ata o café que hai no primeiro piso da casa antiga. Tomamos té e charlamos. Sempre que imos a Asancak visitamos ese café. É un primeiro piso dunha casa antiga turca. Non o reformaron nin apenas arranxaron. Está coidado pero vello. Mantiveron a división das habitacións da casa, simplemente puxeron mesas de madeira e bancos. Mantén as pequenas galerías de madeira típicas das casas otomás. Nelas hai unhas pequenas mesas cuns pequeñísimos taburetes. Estase ben alí, pódese ver todo o movemento da rúa desde arriba. O tempo pasa como unha caricia sobre a pel espida, mañá fría, “dolce far niente”, tempo, liberdade, vida…

Cambiamos de café, cruzamos a rúa e subimos a outro que está nunha casa de tres pisos. É máis lujoso. Aínda que non ten o encanto do primeiro, estase ben. Subimos á terraza. Hai unhas magníficas vistas de Alsancak. Tellados con chemineas fumarentas, nubes grises, divindades metamorfoseadas en gatos olímpicos, brisas xeadas…
Gústame vagabundear por este barrio, gústanme as súas estreitas rúas empedradas e as súas casa mordidas polo tempo. Tivo que ser fermosísimo cando os gregos vivían aquí e cando o Exeo chegaba ata as súas casas de mármore branco. Agora roubáronlle o mar. Unha longa muralla de edificios de doce pisos púxoselle diante. E diante desta muralla fixeron unha rúa. E fai uns poucos anos diante desta rúa fixeron un ancho xardín. Un demente proxectou unha autoestrada polo mar e comezouse a rechear con tal fin, partindo do porto de transatlánticos, cara a Balçoba. Por un inesperado milagre o proxecto abandonouse e no recheo que xa se tiña realizado fíxose este parque que afastou aínda moitos metros máis o mar das casas de Alsancak.
Eu creo que parte da melancolía que teñen esas casas abandonadas débese á nostalxia que senten do mar cada vez máis afastado.
Na costa de Asia Menor, de forma natural ou por intervención humana, o mar sempre termina afastándose. En Troia, a terra foi afastando o mar moitos quilómetros de onde estaba cando suceden os feitos que se narran na Ilíada. En Éfeso a rúa que terminaba no mar, hoxe ten quince quilómetros de campos de cultivo diante. E en Esmirna…, como en Vigo. Conseguín preciosas fotografías antigas nas que se ve a area branca das praias de Alsancak, esas praias que agora se asfixian baixo toneladas de formigón. Nunha das fotografías pódese ver a terraza dun café sobre a area da praia, cos seus toldos de lona tostada axitados polo Imbat. Tamén hai fotografías da praia que había no Berbés de Vigo diante dos soportais que hoxe quedan tan afastados do mar.

POLO QUE RESPECTA Á PRAIA SEPULTA, ALSANCAK É O BERBÉS DE ESMIRNA, OU O BERBÉS É O ALSANCAK DE VIGO.

Algún día a Terra estará habitada por verdadeiros homes e entón sei que
volverán descubrir a area das praias de Alsancak e do Berbés. Esa area que agora está sepultada baixo toneladas de cemento, asfalto e estupidez, volverá cegar ao mar nos atardeceres de Setembro. Algún día os soportais de cuarzo do Berbés e as escaleiras de mármore branco das casas gregas de Alsancak volverán sentir sobre a súa pel a paixón salgada do mar incansable. Algún día habitarán a Terra xentes que amen a Terra e deitaranse espidos sobre a branca area, e haberá un festín de intelixencia e liberdade sobre as praias do Berbés e de Alsancak.
Algún día, cando deixemos de pór os nosos soños fóra de nós, en deuses e relixións, e comprendamos que o divino habítanos a todos. Algún día, cando comprendamos que se inventamos aos deuses é porque dentro de nós vive un deus. A vós, os homes que no futuro volveredes descubrir as praias de Alsancak e do Berbés, deixámosvos estas fotografías para que teñades constancia de que aí estaba e segue estando a area. E deixámosvos estas palabras para que teñades constancia de que toda esa barbarie que uns desalmados disfrazaron de progreso, realizouse sen o consentimento dalgúns, contra os desexos dalgúns, ignorando a loita dalgúns. Eses “algúns” que eran o froito máis fermoso daquel tempo, o presaxio afastado do que vós teredes que ser. Porque debedes saber que nunca, nunca, nin aínda nos momentos máis negros e abxectos da historia, deixou de haber verdadeiros seres humanos que souberon conservar, oculto no seu interior, a chama do humano para poder transmitila. Esa chama que chegou ata vós a través das horas escuras, da destrución da natureza, da crueldade, da barbarie, da brutalidade, da degradación e opresión, de vergoñosas tebras. Tede isto en conta cando dirixades a vosa mirada cara ao pasado. Bebede un bo viño á memoria dos que soamente vimos a area desas praias en fotografías antigas e amareladas, e que non tivemos outra culpa que a de ser menos fortes que as bestas.

Pasamos o día vagando polas rúas e bebendo cervexa con patacas fritas. De cando en vez Ahmet métese nalgún local de apostas hípicas para selar un boleto. Entón sentámonos nunha mesa, pedimos un té e el comeza a buscar información sobre as carreiras nun deses tabloides que traen, en letra pequenísima, infinidade de informacións sobre todas a carreiras, sobre os cabalos, de quen son fillos, que características teñen, se corren ben en herba ou en area, se o jockey é tal ou cal, se engordou ou adelgazou, se o dono do cabalo é este ou aquel, a como están as apostas, se é favorito ou non… En pequenos monitores retransmiten as carreiras de Bursa, Istambul ou Izmir. Cando cre telo claro, cobre os boletos. Entón ímonos e vémonos obrigados a ir entrando de cando en vez nuns deses locais para ver os resultados. En Turquía hai unha gran afección ás carreiras de cabalos. Ahmet non xoga cantidades importantes pero ten esa paixón. El di que é “atkolik”. En turco cabalo dise “at” e alcohólico “alkolik”. Nunca lle tocou ningunha cantidade que se poida ter en conta. Termina sempre dicindo que o mundo dos cabalos está en mans de mafiosos que fan perder aos favoritos e gañar aos perdedores para cobrar grandes cantidades en apostas amañadas. Non sería de estrañar. Todo o que pode ser corrompido neste país, o é. En gran parte, o arrase dos islamitas moderados nas últimas convocatorias electorais débese ao cansazo de tanta corrupción: nos partidos laicos, na policía, no exército, na xustiza...
Ao final da tarde volvemos a casa.
Cea en casa de S. Está a irmá, Yusuf, Yeit, e os galegos. S. segue cociñando tan ben como sempre. Pero a cea non resulta agradable. Quizá só haxa unha cousa máis deprimente que un matrimonio, e é un matrimonio roto. Cando lle pido que non fale así de Ahmet diante dos seus fillos, a situación vólvese tensa. Impórtame un carallo que os adultos esnaquícense entre eles tras fracasar en todas esas estupideces que intentan por non saber vivir con eles mesmos, pero que os fillos teñan que pasar por toda esa violencia e ese resentimento, paréceme inaceptable.
Chama a súa filla desde G. que está a 1.500 km de Izmir. Fala con voz de rica turca, iso que sempre quixo ser e hora por fin logrou selo. Dá clases de inglés, o seu marido fixo diñeiro como emigrante en Holanda, teñen un fillo precioso, e relaciónase coa elite desa estraña cidade na que se une o ultramoderno co tradicional. Que vaiamos, que vive moi ben, que ten dous coches e un deles é un todoterreo, e que podemos facer unhas excursións magníficas polas montañas, e que podemos pasar a Siria, que hai unha cidade preto da fronteira que non esixen pasaporte nin visado…

S. comeza a facer plans para marcharnos mañá xa. Podemos ir en avión, que é barato, ou en bus, ata podemos ir en tren como fomos aquel ano… Cando lle dicimos que non podemos, que estamos en casa de Ahmet e que imos estar con el un tempo en Esmirna e despois irémonos cara ao leste xuntos, non lle gusta nada,e a situación agréase un pouco máis. Fotos, recordos de tempos vividos na casa de Ocaklar, de Kavakum, de Çardarli… Tristes visións de momentos máxicos dos que desapareceu a maxia. As fotografías deberían traer incorporado un ácido que as destruíse cando se acumulase nelas unha densidade insoportable de dor.
Ímonos. Traio un resaibo amargo. Aquela muller tan amable e sinxela, coa que pasamos tantos doces momentos, agora ten arestas ferintes, un resentimento apenas disimulado que provoca incomodidade.

NA TV. TURCA BOGART FUMA UNHA NUBE PIXELADA

O goberno turco levou a cruzada antitabaco ata límites incribles. Nas películas, ata as obras mestras clásicas, aos personaxes que están fumando vélaselles a zona do cigarro. Pódese ver a Bogart en “Casablanca” cunha nube, que continuamente lle tapa a man, sobe á boca, baixa ata o cinceiro, volve subir… E na súa obsesión polo adorno tamén debuxan sobre os cigarros flores, peixes, paxaros… que se moven sobre os cigarros por toda a pantalla. Nunha escena nocturna na que haxa varios personaxes fumando pódense ver infinidade de animais e plantas con fortes coloridos, movéndose arriba e abaixo, ao ritmo das mans dos fumadores. É unha tolemia, un atentado contra centos de obras de arte. Recorda a atrocidade cometida por aquel pintor alcumado Il Braguetone por pintar panos sobre todos os espidos de Miguel Anxo na Capela Sixtina.
O cigarro, a forma de fumar, son un elemento interpretativo, expresivo, unha peza máis dese puzzle que chamamos interpretación, e non falemos do que supós respecto da fotografía da película. Pero esta aberración dos islamitas “moderados” faime pensar noutra cousa. Porque a campaña do señor Erdogan, inadmisible, ten a súa lóxica.
Moitas veces pregunteime que facer respecto das aberracións que herdamos dentro da cultura que a historia trouxo ata nós. Toda esa maldade, esa degradación, esas abxeccións, todas esas apoloxías da barbarie, do crime, da inhumanidade, da crueldade, da desigualdade, das esclavitudes…, cando se producen en obras sen interese, sen calidade, o tempo termina arroxándoas ao vertedoiro do esquecemento. Pero que facer cando esas secuelas veñen envolvidas na xenialidade, na sedución irresistible das obras mestras, nesas obras que estamos condenados a perpetuar, a preservar, a transmitir mentres a humanidade exista? Cal debe ser o noso comportamento ante esas obras mestras na que vén o veleno (moitas veces invisible) que infecta o noso espírito, o noso pensamento e que, nunha parte non despreciable, é causante de moitos do noso actos aborrecibles (machismo, racismo, belicismo, violencia, desigualdade…)? Nesas obras están as verdadeiras raíces dalgunhas dos nosos trazos máis despreciables.
Paréceme esta unha cuestión capital. Penseino cabilando sobre a desigualdade de xénero. Pódese está vixiante para que a cultura que se crea agora, non teña ese veleno (cousa que tampouco se logra). Nalgunhas pequenas zonas do planeta xa é difícil crear obras que conteñan apoloxías da escravitude, o racismo, o belicismo…, pero esta vixilancia, que é absolutamente minoritaria, exércese ademais sobre o máis visible, o máis groso, o máis escandaloso do problema. Sería difícil, por exemplo, que se rodase unha película onde se fixese apoloxía dos malos tratos á muller ou sobre a necesidade de gasear xudeus. Pero se poderían contar por miles as películas (ou obras en xeral) nas que, moito peor que facer apoloxía, preséntanse de forma natural, coma se fose incuestionable, coma se fose lóxico, coma se fose xusto, coma se fose bo e belo, situacións nas que a muller é a que cociña, a que cose, a que pasa o ferro, a que coida dos fillos e ordena os calzóns dos homes que viven con ela. Ou as veces que se utiliza unha linguaxe no que con toda naturalidade emprégase a palabra “xudeu” por “usurário”. Sobre estas “pequeneces” non hai vixilancia. Aínda que estas “pequeñeces” sexan en realidade máis importantes que as grandes agresións. Porque estas grandes agresións teñen as súas raíces, o seu caldo de cultivo, nesas desigualdades que se presentan dunha forma tan “natural”. Sen ese cúmulo de pequenas aberracións tan “naturais” as grandes salvaxadas, as grades inxustizas, serían imposibles. O velado dos cigarros na tv turca, aparte de inútil, hipócrita, absurdo e feo, e de constituír un atentado contra obras de arte que son patrimonio de toda a humanidade, resulta ademais insultante, un agravio comparativo con outras secuelas bastante máis dolorosas que padece a sociedade turca, e a do resto do mundo.
Vanse a cortar ou velar todas as escenas de violencia das películas? Vanse a velar todas as escenas nas que con toda naturalidade vese a nenos realizando traballos de adultos? Vanse a velar todas as escenas nas que mulleres prostitutas aparecen “con toda naturalidade” sendo compradas e usadas por homes? …E así poderiamos seguir ata o infinito. Pero ao sensible goberno turco o que lle preocupa é que se vexa a Rita Hayworth fumando un cigarro e resúltalle “familiarmente indifeente que Glenn Ford péguelle unha hostia mítica. E o goberno turco non é unha excepción respecto doutros gobernos, é a regra.
Pero volvendo ao problema das obra de arte que transmiten ideoloxías e comportamentos inaceptables, o veleno escondido tras da xenialidade, de como inocularse contra este veleno dado que non se quere, ou non se debe, destruír o recipiente xenial no que vén envasado.
Cando lemos na Ilíada a impresionante apoloxía que fai da guerra, do combate, do valor heroico do home guerreiro, da crueldade, do crime, da aniquilación social da muller…, cal é a fórmula para non deixar que nos seduza século tras século a millóns e millóns de seres humanos? Ou, a cuestión crave, como gozar dunha obra como a Ilíada sen que todo a súa “ideoloxía” non inflúa en absoluto en nós? Como deixarse seducir e gozar sen deixarse contaxiar pola súa barbarie? Como perder a capacidade de análise que supón o arrebato ao gozar destas obras mestras, e ao mesmo tempo manter vixiante a nosa intelixencia para separar o nocivo do sublime?
O futuro terá que lograr inmunizar aos cidadáns contra todo o negativo que arrastran consigo as marabillosas obras mestras que a humanidade creou ao longo do tempo. As persoas terán que aprender a discernir o que deber gozar e o que deben aborrecer desas obras, e facelo dunha forma intuitiva e inconsciente. E isto só se logrará con cultura, cultura e máis cultura. Pero tardaranse xeracións e xeracións en logralo. E nin sequera está garantido que se logre. Sementouse tanto e durante tanto tempo, que é posible que nunca vexamos campos limpos para sementar outras sementes e recoller outros froitos.

2010-09-02T13:18:00.017+02:00

ESMIRNA

”IZMIR, SENI SEVIYORUM”

¡Que bonita está Esmirna esta noite! “O orgullo de Asia”, “o adorno de Asia” “a cidade da vida” “a coroa de Asia”… cantas gabanza para a bela xitana do Exeo.
Esmirna no inverno. Esmirna lavada por unha choiva fresca e cálida. Esmirna brillando na noite para min. Esmirna coa súa melena de brisa bailando sobre o Kadifekale para min. Esmirna, hoxe durmirei en ti, descansarei dese longo camiño e ese longo tempo no que tiven que deixarte. Volvo, e o tempo transcorrido desde a miña partida, desaparece como o meu alento no teu alento. “Non piangere piú. Torna il dilectto figlio / a la tua casa. E stanco di mentire. / Vieni; usciamo. Tempo é de rifioriri. (…) Te diró como sia dolce il mistero / che vela certe cose del passato.”
”Direiche o doce que é o misterio que garda certas cousas do pasado…”

É unha noite agarimosa, morna, dun mes estraño que ainda non ten nome, pero que non é decembro. Invádeme a doce sensación do que regresa dunha longa viaxe. O agradable cansazo que xa non necesita ocultar a súa fatiga.
Volver a casa logo de anos, ten esa delicada melancolía; esa nostalxia onírica, fráxil e branca; ese sopro doloroso de perda e culpa, de fugacidade, que se esconden nos versos de D’anunzzio.
A casa, o teu lugar no mundo, ese espazo e ese tempo no que non tes que facer nada que non queiras facer.
Algún día terei que buscar a explicación ao feito de que me gusten tanto as obras de determinados cabróns como D’anunzzio, La Rochelle, Elia Kazan, Gottfried Benn, Ezra Pound…
Quizá sexa tan sinxelo como dicir que ás veces as musas xogan connosco utilizando a verdadeiros fillos de puta para falarnos a través deles. Quen pode entender aos deuses? Ou que determinados fillos de puta son capaces de crear obras sublimes a pesar deles, contra eles, sobre eles…

Esmirna-Izmir é unha cidade grande, cinco millóns de habitantes. É unha metrópolis da que forman parte todos os concellos que rodean ao golfo de Esmirna-Izmir. Partindo do sur do golfo atópanse os concellos de Balçova (Balchova), de Konak (é o centro, comprende o que sería a antiga Esmirna) que é o concello central, onde está a sede da metrópolis, despois están os concellos de Bornova, Karsiyaka (Karxiaka), a continuación está Çigli (Chiili). No interior, detrás do Kadifekale está o concello de Buca (Bulla).
Curiosamente agora non hai ningún concello que se chame Izmir.

O autobús déixanos en Balçova, que está no lado oposto ao barrio de B., onde imos.
Se fósemos ata a estación de autobuses quedríanos máis cerca. Pero o sentido de centro que ten o puto azafato é un pouco excéntrico. Decidimos coller un taxi. Bordeando o mar polo bulevar Mustafá Kemal chegamos a Konak, torcemos por Fevzi Pasha ata Basmane, despois Gaziler, Gürçeshme…
…¡E chegamos a B., á rúa 2xxx, o nº xx! O taxi, a pesar do longo percorrido, non chega a cinco euros.
Timbre. Baixa Ahmet.
Fogar doce fogar. Abrazos, bicos, os nenos bicánnos as mans que levan á fronte, e máis abrazos e máis bicos… , están os seus fillos Yusuf, Yeit., tamén a nai de Ahmet.

ARKADAS, DOST, KARDES…

O tempo non existe, Ahmeto. É un cliché inventado por un tolo. O tempo non é nada. Os humanos mídeno para entreterse xogando ao absurdo.
Fai máis de cinco anos que saín por esa porta, e agora, aquí, paréceme coma se saíse fai cinco minutos.
”Uzum hiç.”
”Si moito, demasiado tempo.
Atópote ben. Adelgazaches”.
“Ben haftada bir gün futbol oynamak”.
“Eu engordei un pouco. Quería adelgazar durante a viaxe, pero foi imposible. E agora vai ser máis difícil aínda.”
”Si. Dentro dun intre imos cear.”
”Non ves?… Como vou adelgazar? Aínda non che saudei como cómpre, e xa estás falando de comer. Ahmet, Ahmeto, dost, sevgili kardeşim… Seni özledim gibi! Bütün gün seni düşündüm. Bazen kalbim nostalji durdu”
“Jossef, senin uzun yokluğu kalbimi kırdı.Orada günler balkon için bir girişimde vardı, sen değildi, ve yokluğunda bu yüzden beni incitme, bu nedenle…”
“Arkadaşım, gel, tut beni… Boyun, daha gelmeden çok fazla zaman harcamak asla. Ama şimdi buradayım. Birlikte olmak çok gün var. Bütün bu zaman sırasında, biz ayrı olmaz”
“Evet… hosgeldiniz. Bu senin evin, bu senin balkon ve bu senin sadık dostu.”
“Teşekkürler… Cómo vai ese kalp?”
“Corasón roto”
“Nunca entenderei porque a única cousa que aprendiches a decir correctamente en español é corazón roto. Asustáchesme por teléfono.”
“Doğrudur ben kalp krizi geçiren bir olan çok ciddi olmayan.”
“Gel…”

SAÚDOS

As formas de saúdo e as mostras de efusión en Turquía difiren bastante das nosas. Ás veces o occidental, aínda con boa intención, comete equivocacións e malas interpretacións á hora de saudar aos turcos. A forma de saudar a unha persoa maior home ou muller, ou á que se lle ten respecto, ou se lle concede autoridade, é inclinándose lixeiramente collerlle a man dereita, bicarlle a parte superior desta e levar esa parte onde se lle deu o bico á nosa fronte, despois só se se lle ten un gran afecto ou confianza pódeselle dar un abrazo. Os nenos tamén saúdan así á xente maior. A forma de saudar a unha muller que non sexa maior que un mesmo, é a de estreitarlle lixeiramente a man. A forma de saudar a un amigo ou a alguén do que se desexa ser amigo é a de estreitarlle a man e mentres bicarse as fazulas. Este xesto poden repetilo os turcos mil veces ao día. Se se saúda a un simple coñecido estréitase soamente a man. É un trazo de afecto e de confianza o saúdo de estreitar a man e darse dous bicos. No caso de que che presenten a alguen, se fai a intención de saudar desta forma, é mellor responder de igual modo, gañarase moito na aceptación que fagan dun mesmo.
Contrariamente ás sorprendentes e constantes mostras de afectividad que entre os homes existen, o trato coas mulleres é dun gran distanciamento, unha mestura de temor e ineptitude.

A INFINITA PACIENCIA QUE TEÑEN OS TURCOS COS TURISTAS

Unha nación que depende do turismo é como unha puta que vende o seu corpo e a súa alma por unhas moedas. O turista non é un amante, é un macarra, non é o amor soñado, é o proxeneta sen escrúpulos, o chulo sen alma, o maltratador incansable. O diñeiro que trae o turismo corrompe as as persoas, as culturas, as sociedades, as tradicións, a natureza, e a vida toda dos pobos. Rouba o patrimonio, esnaquiza a paisaxe, cambia o sabor das comidas, o ritmo da música, a estrutura das vivendas, a forma de vivir, o folklore, as relacións humanas… Alí onde chega esa peste, contáxiao todo, destrúeo todo, mátao todo. Unha praga destrutiva composta por centos de millóns de lagostas con tarxetas bancarias e teléfonos móbiles fagocitándoo todo, converténdoo todo en excrementos estivais.
Pero os turcos son moi comprensivos coa forma de ser do turista. Á súa bondade e a súa hospitalidade innatas, engaden o recoñecemento de todo o que o turismo aporta a súa sempre maltreita economía, por iso consenten ao estranxeiro e desvívense para que teña unha estancia agradable e goce da súa visita. Sempre se preocupan de que cando o turista se vai, leve unha boa impresión do seu país, do que están absolutamente orgullosos.
Pero o que respecten as formas de ser e actuar do estranxeiro non quere dicir nin que as compartan, compréndanas ou lles resulten agradables. Se o que chega desexa ser simplemente un estraño facendo turismo, pode comportarse practicamente como queira, pode chegar coa súa cultura e a súa idiosincrasia e impola sen facer ningún esforzo para cambiar de chip. Como deixa diñeiro sempre será respectado, e iranlle conformando unha realidade o máis parecida á do seu país de orixe, como boamente poidan crer eles que é o seu país de orixe. Daranlle café express no canto de café turco, poranlle música de Michael Jackson no canto de Sezen Aksu, faranlle risoto no canto de pilaf, daranlle amburguesas no canto de köfte, pero cando se vaian terán visto un país que non existe e perderánse o máis interesante do país e da súa rica e orixinalísima cultura. E sobre todo non terán podido gozar do seu maior tesouro: a incrible e marabillosa forma de ser dos turcos.

CAMBIOS NA FAMILIA.

Il n`y a pas d’amour hereux

Os cambios na casa son grandes. Ahmet cóntame o que só me insinuou por teléfono. Separouse da súa muller S. Os seus fillos viven con ela: Yusuf terminou o ano pasado o servizo militar e Yeit xa ten dez anos. A Yeit vino practicamente nacer. O día que deu a luz no hospital que está na rúa Gaziler, B. e eu fomos a ver ao recentemente nado e á súa nai ás poucas horas de nacer. Estabamos vivindo no piso de arriba e cando se puxo de parto, de madrugada, non nos decatamos. Ahmet levouna andando ao hospital. En realidade é un traxecto curto, pero a camiñada coa muller a piques de parir trouxo cola. Foi moi mal comentado, sobre todo por parte da familia dela, que nunca sentiron por el grandes simpatías. En realidade tampouco a súa esposa tívolle grandes simpatías, tampouco a súa filla, nin a súa cuñada, nin a súa sogra. Os matrimonios concertados, como os non concertados, así como os medio pensionistas, uns saen mal e outros saen peor. Este saíu peor. El, que aínda que sexa o meu amigo teño que recoñecer que é terriblemente insistente, empeñouse en casar con ela. A súa familia vivía, e vive, na rúa que se cruza coa súa. Ela escapaba del, non lle gustaba. Era moi tímida. Eu cando a coñecín xa tiña á súa filla E. que entón tería oito ou nove anos e a Yusuf que tería tres ou catro, era unha muller moi doce, guapa, morena, con grandes ollos negros herdados do seu pai que era turco de orixe turca. A súa irmá en cambio ten os ollos claros, a pel moi branca, herdados da súa nai que é unha turca de orixe búlgara que veu cos seus pais de pequena para este barrio. Antes de casar ela traballaba na fábrica de Rafaello, un xudeu italiano que embasaba e exportaba fiigos pasos. E cando saía do traballo, el seguíaa a distancia, como un namorado penitente. Cando a el lle chegou a hora de casar, Ahmet díxolle aos seus pais que elixira a aquela rapariga para ser a súa esposa. Entón, seguindo as normas, os pais del foron a proporlle o acordo aos pais dela que non puideron rexeitar o compromiso pois se coñecían do barrio. O pai de Ahmet tiña un certo prestixio por ser un turco de Turquía, de cidade e funcionario, e non un campesiño empobrecido vindo á cidade sen un kurush no peto, como fixera A., o pai dela. A nai de S. viñera de Bulgaria coa súa familia, sendo pequena, cando Europa se cambaleaba e os turcos que quedaran espallados polos antigos territorios do Imperio Otomán buscaban refuxio na nai patria. A minoría búlgara non estaba moi prestixiada, porque naquel entón eran os últimos en chegar. O barrio foise facendo monte arriba sen máis planificación que as ondas de refuxiados que viñan desde os restos dun imperio que deixara fillos espallados por medio mundo. Mesturábanse cun campesiñaado que fuxía de séculos de atraso e buscaba traballo nas cidades. Todos estes barrios de Izmir, que como unha costra de cemento rubían cara aos cumes das montañas que rodean á cidade, están construídos por franxas de inmigrados de orixe turca ou asimilados. Na franxa na que pertence a nosa casa están os que chegaron a mediados do século pasado. Viñeron de Macedonia, de Bulgaria, de Romanía, de Bosnia, de Grecia, de Servia… Chegaban a estes montes, nos arredores de Esmirna, e cercaban un anaco de terra, alí quedaban, sen nada, co posto, toda a familia. Aos poucos ían construíndo un muro, unha parede, un teito, unha casa. Lentamente, mal vivindo. A nai patria non daba para máis. E así se ían construíndo estes barrios, casa contra casa. Ahmet non sabe cal foi a causa de que o seu pai elixise este barrio para asentarse, viña do leste de Turquía, pois a súa condición de funcionario permitíalle estar noutro sitio mellor e non entre tanto refuxiado. Quizá fose polas vistas. Parece que á nai de Ahmet tampouco lle gustaba o barrio. A familia desta chegara de Creta, falaba grego, coas súas irmás aínda o fala hoxe. Sentíase especial, logo de todo era europea e grega. Tamén as irmás de Ahmet senten así, por iso, en canto puideron, fóronse do barrio e levaron á nai.
O meu amigo Nazim chegou con dous anos. A súa nai, e o seu pai Ismail bey, viñeron de Macedonia. Viven dúas casas máis arriba.
Os últimos en chegar, que case están xa no cume do monte, son os kurdos, expulsados do seu país pola política de terra queimada que practica o exército turco no Kurdistán.
E volvendo á petición de S. por parte dos pai de Ahmet, todo o dito máis arriba vén explicar o porque non puideron dicirlle que non á oferta de asamento. Pero ela chorou, chorou tres días seguidos. O pai, que é un home bo e silencioso, compadeceuse do sufrimento da filla, e díxolle que estaba disposto a ir a casa de Ahmet para romper o compromiso. Pero ao final as mulleres reuníronse, e facendo gala dese desarmante pragmatismo que teñen as mulleres turcas, chegaron á conclusión de que todos os homes son igual de animais e se ha de ser algún, pouco importa se é un ou é outro, que aquel non era o peor de todos, e ademais xa se coñecía á familia, e que tiña uns bonitos ollos verdetransparente, e que vale máis malo coñecido que bo por coñecer, e… ao final, ela dixo que veña, que casaba. Pero amor, amor non foi, cousa que nesa Turquía non parecía necesario. Ahmet é absolutamente turco, aínda que herdou o aspecto grego da súa nai, é un turco dos de antes, “eski” (antigo), un otomán no que a esposo e pai refírese, e tamén no que á amizade. Pero pode que os otománs foran os mellores amigos de mundo es os menos modernos maridos do mundo. O “otoman erkek” e un calco perfecto do “macho ibérico”.

Como amigo non pode ser mellor, é xeneroso ata a esaxeración, atento ata o cansanzoe, afectuoso ata o infantil, protector ata o abafo, ten unha vea cómica natural que cando está de sorte resulta desternillante. É tranquilo e paciente. O anverso da moeda é a súa testarudez, cando decide que hai que facer algo se fai a collón, sexa cal for o desexo dos demais, exerce de xefe de clan, todos os que están baixo a súa tutela teñen que facer o que el decida, séntese responsable deles e polo mesmo ten que tomar as decisións. Neses momentos pódeche levar á desesperación. Non é corrente que actúe así, pero un ten que estar sempre esperando que en calquera momento reapareza o otomán xefe de clan que leva dentro, porque sempre termina por aparecer.
Pero eu non podo máis que sentir unha gratitude infinita cara a el. Porque a súa casa é a miña casa, foi a miña casa durante todo o tempo que estiven en Esmirna que é posible que, xuntando todo o tempo, sexa xa preto dos dous anos. Para o min foi o mellor bocado de comida, o mellor anaco de pan, o mellor yogurt, o mellor anaco de queixo, a mellor cama, o mellor sitio na mesa… Tratou de cumprir os meus gustos dunha forma abraiante, cando viu que me gustaban as olivas negras, tiña na mesa do kavahalte (almorzó) as mellores olivas que podía imaxinar, ou os fazulie (feixóns) , ou os queixos… Cheguei a non poder dicir que unha cousa gustábame especialmente. Xamais me deixou que comprase comida para a casa. Recordo que unha vez, que xa estaba tan atafegado, levaba tres meses na súa casa vivindo sen pagar nada, que me fun ao Migros (o supermercado máis caro na zona máis luxosa de Izmir) e fixen unha compra quizá esaxerada. Entre outras cousas, comprei o peixe máis caro que había, un rodaballo que debía custar o soldo dunha semana do seu traballo. Voume para casa contento de poder devolver, aínda que fose unha parte ínfima do que eu estaba recibindo. Cando cheguei, o cristo que se montou foi de antoloxía. Ante o meu asombro, aquel bobo xesto meu, resultou ser unha ofensa terrible, insoportable para el e a súa familia, un crime. Eu non saía do meu asombro e el do seu cabreo. Eu era o seu “misafir” e aquilo era algo que de ningún xeito podía facer. Entón empecei a comprender un pouco o que había detrás daquela palabra. Sei que se aparecese en calquera das casas dos outros amigos turcos co puto rodaballo non se tería montado tanto batifondo, pero na súa, as asombrosas leis da hospitalidade turca manteñen toda a forza da tradición.
Non me gustan as casas, en case todas síntome incómodo, a súa é unha excepción, é unha desas pouquísimas nas que me sinto como na miña. E coa mesma xenerosidade acolleu a quen, levei ata a súa casa (sempre por insistencia súa), que foron moitos, e aínda tendo en conta que as mulleres que foron, para el, resultaban un pouco conflitivas tratando de manter os seus dereitos de europeas nunha sociedade absolutamente patriarcal.
Se como pai e esposo, a cousa non saíu ben foi porque el estaba preparado para ser pai e esposa dunha forma determinada, unha forma que xa non servía, á vella usanza, que marcaba unha tradición que en metade da súa vida cambia e vólvese inservible e negativa, e para o novo que aparece e que se necesita, ninguén o preparou. Ese modelo de pai e esposo para o que foi educado e formado ía a contra tempo, en contra da evolución da sociedade, da muller e do tipo de paternidade que el representa. El di que é como o seu pai, e o seu avó, e os seus antepasados. Pero as mulleres e a sociedade non son como a do seu pai, o seu avó ou os seus antepasados.
A primeira vez que vivín na súa casa, o seu fillo Yusuf tería catro ou cinco anos, e el non lle deraun bico. (Hai pouco o título dun artigo aparecido nun xornal galego, era o seguinte: “A aldea galega: o lugar onde os pais non bican aos seus fillos”. É posible que o verbo estivese en pasado.)
Ahmet comezou a bicar ao seu fillo por insistencia miña. Pero é que o seu pai fora igual con el. Isto choca co feito de que os turcos, cada vez que se saúdan os amigos, danse a man e dous bicos na fazula. O problema é que os tempos cambian, a vida evoluciona, os costumes, a situación da muller, a interconexión das culturas, o ter amigos e amigas “infieis”, ateos, de esquerdas, e europeos na súa casa, os avances tecnológicos… Non estaba nada disto previsto na súa vida. Nin que a súa filla tivese un coeficiente de intelixencia tan alto, nin que quixese ir á universidade (en realidade quería ser piloto do exercito), que o seu mellor amigo, o irmán que non tivo, terminase sendo un occidental que é o seu extremo oposto, o máis diferente a el que ninguén puidese imaxinar, como pasar da Idade Media ao S. XXII nuns cantos anos. “É demasiado para un home só”
Esa vertixinosa viaxe fíxoa sen recursos, só coa súa intuición e coa súa metade de sangue grego. Nesa marcha brutal deixou no camiño matrimonio, filla, saúde… Non me estraña que lle teñan dado dous simulacros de infarto, e empece a prestarlle atención a eses predicadores con turbante que saen pola televisión os venres.
Dóeme polo que tivo que pasar, e polo que aínda está pasando. Mentres me fala, vénme á memoria a canción que compuxo Brassens sobre un poema de Louis Aragon: “Il n`y a pas d`amour hereux”

Nada hai seguro para o home. Nin a súa forza,
nin a súa debilidade, nin o seu corazón. E cando cre
abrir os seus brazos, a súa sombra debuxa unha cruz.
E cando cre abrazar a súa felicidade, rómpea.
A súa vida é un estraño e doloroso divorcio.
Non existe amor feliz.

A súa vida parécese á deses soldados sen armas
aos que se vestiron para un destino distinto.
Para que pode servirlles levantarse pola mañá
se son os que nos atopamos pola tarde desarmados, inseguros.
Repite estas palabras, vida miña, e contén as bágoas.
Non existe amor feliz.
...

Ahmet é forte. Á temperá morte do seu pai, tivo que converterse no responsable da súa familia, as súas dúas irmás e a súa nai. E despois, da súa propia.
Sen avisarlle, sen darse conta, todo púxose a camiñar nun sentido distinto a aquel para o cal el estaba preparado, distinto á tradición na que fora educado. O pobo coa súa limitada formación está sempre menos dotado para evolucionar, para dixerir cambios, para adaptarse a novas formas de vida e de pensamento. Ahmete, en realidade, é unha victima duns cambios aos que non pode, non sabe nin quere adaptarse. Uns cambios que pasan sobre el e déixano na cuneta, perplexo e confuso. Aquela vella forma de ser turca: buscar unha muller para ter fillos e coidar a casa, que non moleste, que obedeza e sexa pudorosa, recatada, e silenciosa. É o ámbito do familiar, non ten nada que ver co amor. A vida social faise na mesquita, cos amigos nos cafés, os narguiles, os "birahanesi", os "pavillion"... Os deberes co fogar son os de garantir o sustento e o benestar de todos os que viven baixo o mesmo teito. Un fogar que se basea non no afecto senón no deber e a autoridade, o respecto cara ao xefe de familia, a orde e a obediencia. A afectividade, as manifestacións de agarimo déixanse para os amigos e fóra de casa.
É outro modelo ben distinto ao occidental, ao que se estende polo mundo con esa prepotencia que ninguén pode cuestionar xo pena de aparecer como un radical perigoso ou un reaccionario irredento. Pero a min, que estou en contra de ambos os modelos, paréceme que o modelo occidental é a mesma merda pero deseñada, é a mesma deformidade pero cunha bela careta, é esencialmente os mesmo pero con disfrace do contrario.
Pero os tempos tamén cambian en Turquía, as mulleres cambian e os homes non o fan á mesma velocidade; e nese desfasamento, os homes con menos capacidade para adaptarse á nova situación, quedan anonadados. E no canto de darse conta que é o seu anquilosamiento o culpable do seu fracaso familiar, prefiren culpar a unhas mulleres porque non cumpriron co pactado, e cambiaron.
Os cambios que se producen na sociedade non sempre son os mellores, senón os que un determinado sistema necesita, e todo o que se perde nestes cambios non sempre é o que se debería perder. O problema é que unha cultura é un delicadísimo armazón de equilibrios interconectados, cando rompe ese equilibrio todo o armazón reséntese, derrúbase, e co negativo desaparece tamén o positivo. Turquía achégase ao modelo europeo coma se este feito fose ineludible, indiscutible e incuestionablemente o mellor. Pero neste camiño está perdendo auténticos tesouros da súa idiosincrasia. A gran traxedia da historia turca é ese espírito demediado no que viviu sempre, pero sobre todo desde Atatürk, non se pode ser europeo e asiático ao mesmo tempo.
Ou unha cousa ou a outra. Unha Turquía quere ser as dúas cousas á vez, outra Turquía quere ser asiática, islámica e tradicional, outra quere ser europea moderna e laica, outra quere o mellor de cada parte (cousa imposible porque o paquete vai completo co bo e o malo), e estes desexos contraditorios danse tamén en cada individuo. É un país sen resolver. E se chega a entrar na U. E. esta tensión simplemente agudizarase. Unha das dúas Turquía tería que vencer á outra, cousa absolutamente imposible pois detrás dunha está o Islán e detrás da outra o modelo occidental cuxa hexemonía é incuestionable.

AS MULLERES, SEMPRE VÍTIMAS.

Para un europeo, quizá o máis difícil de entender deste país sexa a situación da muller dentro da sociedade turca. Pódese atopar un en situacións realmente chocantes e absurdas. As veces que viñemos en grupo, como eu era o que entendía un pouco a situación, tiña que ir ordenando a entrada nos coches para que non coincidisen un home á beira dunha muller turca. Os amigos e amigas ríanse e non daban crédito á situación. Ata que se deron conta que non era unha broma. Alí estaba eu cada vez que había que subirse ao coche dicindo muller, muller, neno, home, home…
Ou como cando as dúas mulleres da expedición ibérica, empeñadas en defender a súa igualdade cos homes, empeñáronse, contra a opinión de turcos e turcas, en ir ao birahanesi (especie de cervexaría) do barrio onde ningunha muller decente (nin indecente) entra. E claro, entran as dúas europeas coa súa vestimenta de verán, nun lugar onde nunca entrara ningunha mulle, e todos os homes co seu torvo aspecto, cos seus grandes vasos de cervexa diante, cravaron os seus ollos nas dúas “modernas”, ata que, aínda que ninguén lles dixese palabra, tiveron que irse. Ou cando decidimos ira ao hipódromo con Ahmet, e as dúas aparecen vestidas como para ir ao hipódromo parisiense nun día de verán. Ahmet cando as viu quedou acolloado, aquelas dúas mulleres cos seus vestidos de asas e as súas curtas saias nun hipódromo practicamente masculino serían unha bomba. Pediume que lle rogase que se cambiasen de roupa, que ao hipódromo era un lugar onde había cabalos pero tamén moitísimo burricán. No centro da cidade podían vivir como en Europa, pero nos barrios é a Asia islámica.
Surrealista.
Podes ir nun autobús de liña abarrotado, e no medio vai unha muller comodamente sentada co asento baleiro ao seu lado. Non é por casualidade ou porque os turcos sexan bobos e prefiran ir de pé. Sinxelamente é porque o seu billete garántelle á muller que ningún home sentará no asento contiguo. Se un comete a equivocación de sentar, poden pasar tres cousas: que a muller vexa claramente que é un turista que senta alí porque o cre normal e entón ela simplemente arrímese dunha forma esaxerada cara ao lado contrario para deixar un gran espazo no medio, que chame ao revisor e sexa el quen levante ao infractor, ou que directamente arme un cristo no que lle chamarán a un de todo menos boa persoa. E isto pasa en cines, trens etc. E coñecendo aos turcos non digo eu que non teñan elas razón no que ás eróticas intencións que elas lles presupón. Pero é un círculo vicioso. A radical separación de sexos provoca a radical obsesión dos turcos cara a esas mulleres que eles mesmos reprimen, controlan e anulan socialmente. Pero para solucionar isto está a variada gama de prostitución que existe en Turquía. Hai unha cultura amplísima e unha case infinita gama de posibilidades.
Coas mulleres integristas (pódese recoñecelas por ir tapadas case totalmente) o trato é ningún, nin preguntarlle a hora, nin unha dirección, nin darlles os bos días. Nas cidades do oeste, e nas turísticas non hai moitos integristas, pero hai outras zonas onde ata son maioría. A cidade de Konya, no centro do país, é o seu maior bastión. Calcúlase que en Turquía hai uns dez millóns de integristas, e a tendencia é ir en aumento.
Atopamos aquí outra vez as dúas Turquías: dez millóns de integristas que nada queren saber de laicismos, cristiáns, Europas, occidentes etc., fronte a dez millóns de laicos que renegan de Asia, do estado confesional, e da tradición musulmá. No medio, sesenta millóns de moderados que se inclinan cara a unha parte ou outra en función de quen lles de máis garantía de benestar. E hai que dicir que nas catro últimas lexislaturas inclínanse abafadora e maioritariamente cara aos partidos de confesión islamita moderada.

O BALCÓN DE AHMET

Os turcos utilizan a mesma palabra que nós para nomear balcón, en turco escríbese con “k”, “balkon”, coas dúas vogais acentuadas. En turco todas as sílabas pronúncianse acentuadas. Teñen moitas palabras de orixe castelán (aínda que “balcón” puido entrar desde o francés), por exemplo cando queren indicar que o que se di é unha falsidade ou un engano, utilizan a palabra castelá “palabra”.
O balcón de Ahmet é o centro do mundo, o ónfalos.
A casa de Ahmet está na fronteira do barrio xitano e o barrio paio. Pódese dicir que a fila de casas de números pares da rúa 2.xxx, na que está, configuran a fronteira entre o mundo sedentario, e o mundo nómade ao que se lle obrigou a ser sedentario. Por diante, a casa dá á rúa paia 2.xxx, e por detrás, onde está o balcón, dá ao barrio xitano.
A partir da parte posterior da casa, no declive que chega ata a rúa Gaziler, esténdese o barrio cígano. Un territorio practicamente independente con rúas estreitas nas que a policía non se atreve a entrar. Casas baixas pintadas de mil cores que esnaquizan a retina, brutais nenos-home, mulleres con longas saias multicolores e grandes aros de ouro como pendentes, cabalos prendidos ás reixas das vendas, carretas de dúas rodas coa madeira pintada con paisaxes imposibles, e as terrazas das casas en festa perpetua. Bailes ao son da “zurna”, continuos disparos ao aire das pistolas que a cada novo vaso de raki atopan algo que celebrar e vólvense máis locuaces. As tárdes-noites-madrugadas de festa son interminables.
Moitas veces, nas nosas inacabables charlas no balcón, comendo e tomando té, ou bebendo raki con pepinos con sal, as balas asubiaban tan cerca que agachábamonos instintivamente tratando de esquivalas.
Un día mataron a un home alí debaixo. Desde as dez da mañá ata as tres da tarde estivo o corpo tendido no medio da calexa. Os coches non caben polas estreitas rúas, e a policía non se atreve a entrar. E iso que o “karakol” (comisaría) está ao final da nosa rúa.
A historia dos xitanos de Esmirna é unha historia de racismo e intolerancia, como sempre e como en todas partes. Creo que o pobo xitano é o máis inxustamente perseguido da historia. Moitas veces pregunteime o por qué do odio que os paios sentiron e senten polos xitanos. Nunca me crin que pequenos furtos e pequenas violencias fosen a raíz de tanto odio e desprezo, que provocasen un racismo tan feroz. E cheguei á conclusión de que esta animadversión por parte de todas as relixións, todos os sistemas, todas as autoridades, ten unha razón fundamental. Porque os xitanos sen pretendelo, sen sabelo, cuestionan os cimentos mesmos de toda a forma de sociedades “organizadas”, as cales sempre se construen sobre o traballo, a orde, a autoridade e a violencia. Eles comenten o peor crime que, para calquera poder, pódese cometer: moverse, ser nómada. Porque se non nos estamos quedos o poder non pode contarnos, numerarnos, xerarquizarnos, aleccionarnos, controlarnos, organizarnos, recrutarnos, facernos producir, militarizarnos, alienarnos. A primeira, fundamental e irrenunciable necesidade de calquera poder, é contar con individuos sedentarios. Sen estes non existe o poder, vólvense inútiles as súas leis, os seus poderes, os seus tribunais, os seus cárceres…
Outra virtude que para o poder representa o peor dos defectos é o desinterese que os xitanos mostran cara á propiedade privada. Os xitanos non mostran ansia algunha por posuír terras, casas, mobles, fábricas, bancos, tendas… (vicios que nosa “marabillosa” e “espiritual” sociedade paia xa logrou contaxiar aos xitanos que se deixou asimilar, “integrar”, domesticar, volverse apios…).
Outro trazo que atenta contra a liña de flotación de calquera poder é o estar libre da atávica pulsión do sentimento de patria, de nación, de estado. Ese mito polo que nos matamos, convertimono en asasinos, polo que temos escravizado, masacrado e morto; ese mito que foi explotado por ideoloxías, relixións e razas, para servir aos intereses daqueles que non teñen máis patria que o seu diñeiro e o seu benestar. Un pobo como o xitano que na súa historia non ten guerras, nin cárceres, nin comisarías, nin torturados, nin desaparecidos, nin xenocidios, nin manicomios, nin bancos, nin templos, nin campos de exterminios…, é moitísimo máis odiado e desprezado que os pobos que gasearon a millóns, que exterminaron a pobos enteiro, que esclavizaron.
No balcón, Ahmet, contoume a historia dos xitanos de Esmirna. Parece ser que esa zona onde agora está o seu barrio de pequenas casas, antes, a principios do S. XX, era un ermo moi afastado do centro da cidade, un barranco despoboado. Naqueles tempos o barrio de B. non existía, eles eran o fin afastado da cidade. Entón eran nómades, vivían en tendas. Estas non se parecen ás nosas, son grandes, teñen un gran cilindro de lona branca de máis ou menos un metro e medio de altura e sobre este, un cono alto da mesma tea. Aínda hoxe pódese ver algún poboado así.
A todos os xitanos gústanos Esmirna. E a aqueles primeiros gustáballes máis aínda. O porto xeraba traballo e riqueza, a música e o baile apropiárase daquela cidade, e os seus habitantes parecía necesitalos tanto como o aire que respiraban. Había infinidade de cafés e restaurantes nos que tocar, e mil terrazas onde vender rosas e botar a boaventura. Había tamén tantas razas e linguas que os xitanos simplemente eran unha máis. Si, aquela cidade estaba feita para eles. O clima é bo, chove pouco, e no verán o “imbat” que sopra desde o mar cara á costa e suaviza as calores da canícula.
Os xitanos acampaban alí e buscábanse a vida na cidade, máis ou menos como agora. Pero a cidade crecía, e ese gran estado que quería ser a nova Turquía non soportaba a aqueles apátridas que non se deixaban fascinar con ningún dos sublimes principios que a nova república puña en marcha, que non levantaban a bandeira, nin se aprendía o himno. Entón cominóuselles a que se fosen, como sempre, como en todas partes. Pero non o fixeron. Parece ser que loitaron. Botábanos e eles volvían. Volvíanos a botar e eles volvían volver. E así unha e outra vez. (Se os gregos aprendesen deles…) E chegou un momento no que se lles dixo que se querían quedar terían que deixar as tendas e pasar a vivir en casas, facerse sedentarios. Entón os xitanos deberon pensar que Esmirna ben vale unha casa, e quedaron. Pero se pensaban que ían volverse respectables cidadáns, envolverse na bandeira, e pór un retrato de Atartürk no salón equivocábanse. Seguiron igual pero sen tendas.
Agora crían pombas nas terrazas, pintan as súas casas cun colorido indio, disparan ao aire nas celebracións e bailan, sempre bailan e cantan.
Xa non están no confín da cidade, son unha illa rodeada de paios.
Fai uns anos o concello presentou un plan para quitalos dese barrio e levalos a “casas mellares” en “condicións mellares” pero en Menemen, que está da outra parte da ría, e non no centro urbano senón nun monte que hai na estrada que vai a Foça (Focha), lonxe da súa Esmirna, sen posibilidade de vir a pé, nin nos seus carros de cabalo. E como se gañarían a vida tan lonxe de Esmirna?
A escusa que puxo entón o concello foi a de que se había un incendio ou algunha situación de perigo, nin os bombeiros, nin as ambulancias podían moverse por aquelas calexas. Querían abrir unha rúa que pasase por medio do barrio, esnaquizándoo. Conmóveme tanta repentina preocupación polos xitanos por parte dos paios municipais. O proxecto segue parado. Pero sospeito que é unha cuestión de tempo. Os terreos que ocupan son un bocado apetecible para calquera pelotazo inmobiliario, nun país que excede calquera corrupción imaxinable. Izmir segue crecendo a unha velocidade de vertixe e o barrio xitano está a uns poucos minutos do hotel Hilton, un impresionante edificio de mármore branco cun luxo asiático.

Baixo o balcón de Ahmet mestúranse as festas e as mortes, circula o hachís e o raki a partes iguais, unhas mulleres preparan as súas latas con caraveis e rosas para ir vender ao centro da cidade e outras collen os seus cantos rodados da sorte e vanse á Fuar para lerlle o futuro a parellas de namorados ás que sempre lle auguran moitos fillos.
Algúns homes traballan, uns levan as súas antigas calesas de cabalo ata a praza Cumuriyet (Yumuriiet), fronte ao hotel Efes, para pasear algún turista bobo, outros quitan os seus pequenos carros de catro rodas para conseguir unhas liras transportando algunha mercancía. Pero a maioría dos homes xitanos prefiren que sexan as súas mulleres e os seus nenos os que lle busquen a vida.

A primeira vez que estiven nesta casa o balcón era moi pequeno e estreito. Ahmet tíñao case como un trasteiro: as tarteiras de barro nas que se fan algúns pratos tradicionais, as gaiolas dos canarios, un vello televisor…, practicamente non había sitio para pór un mal asento. Pero recordo que a primeira tarde, arrumbou como puido as cousas e conseguiu colocar unhas cadeiras, e sentámonos alí, apertados, el, N., P., eu… Alí bebemos, charlamos… e eu quedeime fascinado coas fermosas vistas que había da cidade e da bahía, co barrio xitano que se estendía baixo o balcón, co granadeiro que subía desde o patio… Foi coma se no centro do puzzle a peza crave encaixase e puidésese ver un anaco de verdade, foi como atopar o centro do mundo, o lugar exacto, o sitio preciso.
Ao balcón éntrase desde a porta da cociña, que esta en o lado esquerdo vendo cara á bahía, a parte de atrás é a ventá da habitación, e a outra parte é o muro da casa contigua.
A seguinte vez que volvín, o balcón tomou máis relevancia. Estivemos na terraza da casa dos seus sogros desde a que ven dezasete mesquitas e teñen o minarete da mesquita do barrio á beira. Pero era outra cousa. Estivemos na terraza de N. que só está dúas casas máis arriba da de Ahmet e as vistas son case iguais, pero tampouco foi o mesmo. Volvemos converter o pequeno balcón no centro. Debeu ser por esa época cando se expuxo por primeira vez a necesidade de amplialo.
En lle seguinte viaxe a campaña prol ampliación do balcón, por parte da súa muller e os seus fillos, á que me sumei dunha forma absolutamente entregada, adquiriu unha intensidade desmedida. Ahmet facía oídos xordos á campaña, pero eu tiña claro que el quizais fose quen máis desexaba aquela ampliación, e sobre todo desexábao por nós. Pero a cousa non era sinxela nin barata. Había que subir dúas columnas desde o pequeno horto traseiro ata lle primeiro piso, despois facer un encofrado, pór a baldosa, a varanda…
Aínda volvín varias veces e o balcón seguía igual aínda que un pouco máis ordenado, e a campaña agudizábase. Eu sabía que cando puidese faríao. Ahmet, en estado de normalidade, é moi responsable á hora de tomar decisións. O que non quita que á hora de ser irresponsable chegue a límites asombrosos. Sobre todo no que se refire á súa afección polo xogo e fundamentalmente cando se volve o protagonista do tango de Gardel “Por una cabeza”.
Un día volvín e… ¡o balcón transformouse nunha pequena terraza cadrada! ¡Oh marabilla das marabillas! Unha mesa grande, a sombra dunha parra que subía desde o horto, a copa do granadeiro ao alcance da man, rosaes, xeranios, menta… en macetas de latas de aceite.
Alí pasámonos horas e horas. Había días que non saïamos da casa, levantabámonos, saïamos ao balcón, tomabamos o kahvalti de mañá en familia, puñamos música (el sempre a Zeki Müren, e eu a Sezen Aksu), tomabamos té, “çeres” (garavanzos secos, pipas, pistachos, aveláns…), gozabamos das vistas, charlabamos, tomabamos pratos de froitas… Á tardiña comiamos (en Turquía fanse dúas comidas unha é o almorzo e outra a comida-cea a final da tarde), a súa muller, aparte de ser un encanto, é unha cociñeira marabillosa. Ahmet só preparába ás ensaladas e ás veces ía ao mercado ao aire libre que se monta n rúa que vai ata a mesquita de Levent.
Despois xogabamos cos nenos, viñan os amigos ou a familia de de S. a tomar algo, e cando se ían seguimos no balcón charlando e tomando o mellor café turco que se fai en toda a república, que segundo Ahmet é o que fai el, e de cando en vez algunha botella de Papazkarasi tinto. Alí dábannos as tantas contemplando o espléndido espectáculo da cidade iluminada na noite baixo o noso balcón, ou vendo algunha película na t.v, (alí vin “Baba” de Yilmaz Güney o día que a censura levantou a prohibición sobre a obra do gran director turco). Outras veces faciamos ceas para todos os amigos, e viña At., M., N., K., MÇ,.. entón tomabamos raki ata que as luces da cidade duplicábanse e logo triplicábase…
O ano que coincidiu cunha das separacións da súa muller, durmiamos no balcón, no chan, preparábanos unhas mantas a modo de colchóns e así nos librabamos de sufocante calor que fai ás veces nos veráns esmirnenses. Durmiámonos arrullados pola música xitana e espertabámonos co canto dos muecins repetidos en mil ecos coas primeiras luces do amencer. Había noites que soñaba películas de cine negro porque os disparos de pistola das celebracións xitanas metíanse no soño e lonxe de asustarme convertíanse en oníricos clásicos de John Huston ou Nicholas Ray.
O balcón de Ahmet é a peza fundamental de Asia Menor, de Turquía, do mundo. É o centro do cosmos.

Agora, ao entrar na casa, o primeiro que fago é saír ao balcón e botar unha mirada á cidade e a súa bahía, ver que cambios hai no barrio xitano: unha casa que levantou dous pisos ilegais a man esquerda que terán que demoler, á dereita un novo pombal sobre unha terraza, á esquerda, no cume do outeiro irmá, o Kadifekale, unha xigantesca bandeira turca en vinganza polo pouco apoio ás manifestacións patrióticas por parte da poboación do barrio maioritariamente kurda. Agora a bandeira serve para mostrar a dirección do vento e con iso a previsión do tempo, porque Ahmet di que cando o Kale está revolto aproxímase choiva.

Yusuf e Yeit danse présa en ir ata a casa do seu avó A. e contarlles a toda a familia que chegamos.
Encontro ben a Ahmet, un pouco menos de pelo, pero está máis delgado, come menos, e fai deporte, xoga a fútbol. Agora está coxo porque tivo unha caída xogando.

A NAI DE AHMET.

A súa nai consérvase milagrosamente como o primeiro día que a coñecín. Está embalsamada. É unha muller miúda, baixiña, doce, fráxil e silenciosa. Non ten aspecto de turca senón de grega, ten os ollos da cor do mesmo mar que o seu fillo. As irmás de Ahmet, en cambio, herdaron o aspecto turco do pai. Cando fala turco un ten a sensación de que hai algo que desafina, pero ao escoitala falar grego coas súas irmás, recobra a súa harmonía. Esa é a súa lingua, a que aprendeu da súa familia cretense, aínda que musulmá. Ela é a outra parte do poema “Negación” de Odiseas Elitis. Cando a familia do escritor era obrigada a abandonar Esmirna, a familia da nai de Ahmet era obrigada a abandonar Creta en dirección a Esmirna. Dor contra dor. Era noutra praia e era outra xente. “…sobre a area loura/ escribimos o seu nome…”, pero a dor era o mesmo. O sufrimento concreto das persoas reais que os tratados rimbombantemente asinados polas nacións, nunca contemplan.

Ahmet inmediatamente organiza a cea. O primeiro que ten que facer un nunha casa turca é comer, tomar té, beber “airan” ou “visne”… É igual que che apeteza ou non, as leis da hospitalidade non contemplan esa pequenez. Ademais é a hora da cea-comida, sobre as sete e media da tarde. Ahmet dille á nai que prepare a comida.

KÜÇÜK EV-A PEQUENA CASA
A casa dos sogros de Ahmet.

Chegan Yusuf e Yeit de casa dos avós dicindo que nos están esperando toda a familia.
Ahmete di que vaiamos e que volvamos para cear.
A situación preséntase complicada. Xa con dúas casas para repartirse era difícil, (e hai que engadir a de Nazim), agora con tres…
Chegamos á casa de A., está a uns cen metros. A casa de dous pisos está detrás da pequena casa que da a rúa. Para chegar a ela hai que atravesar a pequena que foi a primeria que tiveron, a que foi a vivenda da familia durante moito tempo. Nela A. criou a dúas fillas e dous fillos. Despois, detrás, foi construíndo aos poucos esa outra casa de dous pisos e terraza. No primeiro piso agora viven A., a súa muller e a súa filla separada. No segundo, o que adoitabamos utilizar os visitantes, agora vive o seu fillo F. que tamén se separou.
Logo da de Ahmet, esta era a miña casa preferida, ata durante tempadas, prefería vivir aquí, estaba máis independente, (se iso é posible en Turquía). Ten un pequeno balcón con vistas aos outeiros, de atrás. É unha vista do monte polo que escala o barrio casa a casa, sen orde nin concerto, guiadas soamente polas limitadas posibilidades de construción das pobre xentes. O balcón está na parte de atrás, desde el vense dezasete mesquitas espalladas pola poboada montaña. Cando comeza a cantar un muecín pódese oír como a súa chamada a oración vaise propagando ata o infinito. O último canto da tarde, nos calorosos días de verán, é feiticeiro. Mestúrase co sabor a refresco caseiro de “visne”, recende a café turco recén feito e ao abraiante cheiro da albahaca da que sempre hai unha gran mata plantada nunha lata. A “anne” sabe que eu necesito esa planta como un borracho o alcol, e sempre me puña unha albahaca grande, de follas grandes, nunha lata grande pintada cunha flor de xirasol grande e amarela como o sol. A “anne” é grande, marabillosa.
Seguindo a tradición de odiar ás sogras, Ahmet non a soporta. Eu adóroa. Con todos os que viñemos a este barrio, foi doce e amable, confidente e protectora. Meteunos no piso cervexas, ás agachadas do seu marido que non quere ver nin unha pinga de alcol na casa, botoulles flores de xasmín na roupa interior ás mulleres para que cheirasen seductoramente, e, a pesar de que non sabe ler nin escribir, apuntoume nun papel, como quen debuxa un xeroglífico, as liñas de autobús que veñen ao barrio desde o centro.
Os seus pais viñeron de Bulgaria cando ela era moi pequena, fala o búlgaro.
A súa historia é moi triste. Un día constouma sen resentimento algún. Chegaron como chegaban todos naquela época: cunha man diante e outra detrás. Viñeron para o monte que entón era este barrio. Durmían ao raso no lugar no que agora está a súa casa. Todas as noites unha patrulla de xendarmes chegaba e facíaos levantar dicíndolles que alí non podían quedar. Estaban os seus pais, as súas irmás e irmáns, ela era moi pequena. Unha noite o pai encarouse cos xendarmes e pediulles que lles dixesen que podía facer, sen diñeiro, sen casa, sen traballo, que querían que fixese, que era turco, que Bulgaria non era o seu país, que os gobernantes turcos dixeran que viñesen… Pero, para que? por que non lles prohibiron entrar no país? por que os chamaron? por que non lles pediron que renegasen da súa fe, o seu idioma e o seu sangue, e que se convertesen en búlgaros, se agora aquí non había nin un anaco de terra onde tirarse a durmir? que podía facer, matar á súa familia e despois pegarse un tiro?... Aquela foi a última noite que os molestaron.
Traballou no que puido, acoutou un pedazo daquel terreo baldío. A nada se foi volvendo chabola. A chabola, en pequena casa. A “anne” era a máis nova e cando casou con A., esta foi a súa casa. As fillas e os fillos casaron. A pequena casa deu a luz unha casa de dous pisos na parte de atrás. A filla maior separouse fai tempo e volveu a casa. O fillo pequeno separouse non fai moito, e volveu a casa, ao segundo piso. A filla pequena separouse de Ahmet hai pouco, e foise a outra pequena casa próxima, que aínda non coñezo, pero que non tardarei moito en coñecer…
Entramos no píso, e alí está toda a familia. Bicos nas mans, abrazos, bicos… preguntas sobre os amigos e amigas que non viñeron… A “anne” dime que agora o “meu piso”, no que estamos agora, está ocupada polo seu fillo F., o separado. A muller está triste. Eu dígolle que non se queixe, que ten a todos os fillos, menos un, ao seu redor. Pero ela di que é unha desgraza, que lle gusta que estean todos preto dela, pero non é para celebralo o que todos menos un, fracasasen nos seus matrimonios.
A muller de Ahmet di que nunca foi tan feliz na súa vida. A nai repréndea, “unha muller separada non é unha boa cousa”… E pregúntase que fixeron A. e ela, para merecer estas desgrazas. Os fillos rinse e tómano de broma. Pero ela di que non é gracioso, que son uns inconscientes.
A., como sempre, cala, sofre en silencio. Aínda así, dáme a sensación que, no fondo, para todos eles, esta é a mellor situación das posibles. Porque en realidade todas as persoas ás que verdadeiramente queren están alí, están xuntas outra vez: os pais, os fillos, os irmáns. Os esposos e esposas eran un engadido estraño a aquel grupo familiar solidamente unido polo máis forte dos agarimos. Foi un longo e doloroso percorrido para estar outra vez no lugar do que, en realidade, nunca quixeron saír. Recordo aquela película de Ozu na que a filla non quería casar nin saír da casa paterna. Todo aquel sufrimento é coma se tivese esta segunda parte ditosa. Os fillos que non quixeron abandonar aos pais, volven á casa destes a gozar dos únicos afectos dos que están absolutamente seguros. Iso bástalles. Por iso a pesar de que a “anne” mostra aquela situación como unha desgraza, a sensación que transmiten ao velos, é dunha case felicidade. É coma se fosen chamados ás levas do matrimonio para cumprir co deber de procrear e criar aos novos cidadáns, e unha vez cumprida a misión volvesen ao seu núcleo afectivo orixinario. Entre os catro irmáns déronlle á República once novos cidadáns. Criáronos no amor ao islán, a Atatürk e á patria.

YENI ESKI KÜÇÜK EV S.
A VELLA NOVA PEQUENA CASA DE S.

A exmuller de Ahmet insiste para que vaiamos ver a súa casa. Pómonos todos en comitiva: a súa nai, o seu irmán, a súa irmá, Yusuf, Yeit e nós. Só queda A.
A casa está a uns cantos metros metros, só hai que cruzar a empinada costa que vai á escola Barbaros. Era a casa dun familiar que se morreu e comprárona por pouco diñeiro. Estivérona arranxando, e aínda non o está de todo. O portal de ferro é extranamente luxoso, novo. Ao abrilo atópase un cun pequeno xardinciño alargado e oculto a calquera mirada que descende suavemente cara á entrada da pequena casa. Aínda está sen arranxar, pero poderá ser un lugar precioso. Encántanme estas vellas casiñas, con eses pequenos patios con árbore, tan privados a pesar de casas ao redor. Parécese ao pequeño xardín polo que alugamos aquela casa en Çandarli, este non ten o Exeo enfronte, pero está máis recollido.
A casa é pequena: ten un recibidor, unha cociña grande totalmente reformada cunha gran mesa de comedor, un salón, unha habitación e un baño. Na habitación dormen Yusuf e Yeit, e no salón nun diván cama dorme S. Ela está contentísima coa súa casa, repite unha e mil veces que alí é feliz, que non o cambia por París.
Gústame, non me cren, pero a casa paréceme marabillosa. A calquera europeo pareceríalle horrible, pero ao min ese tipo de casa encántanme. O meu gusto, en cuestión de casas, é totalmente franciscano, é humilde, sinxelo, pequeno, recollido, cun pequeno anaco de natureza cunha árbore onde poidan cantar os paxaros e unha terra onde poidan crecer as herbas e as albahacas. Se é un piso, todo dáme igual agás que debe ter un balcón grande apartado das miradas alleas.
Encontro cambiada a S. É coma se delirara. Toda aquela dozura que tiña converteuse en dureza. Fala de Ahmet con rancor e resentimento. Supoño que é difícil conquistar a independencia e non sentir rancor contra do opresor, e contra o mundo enteiro, que o permitiu.
Insiste en que nos quedemos a cear, pero dicimoslle que Ahmet, e a súa nai, pola que ela mostra un odio sen reparo algún, están esperándonos coa cea feita. Fainos prometer que ao día seguinte viremos cear. Comezará o longo e ineludible rosario de compromisos: a visita á casa de N., á da súa filla, ao lugar de traballo de…

NAZIM

Para cruzar a rúa que vai a casa dos sogros de Ahmet hai que pasar por baixo do balcón de Nazim. Vive dúas casas máis arriba da nosa, nunha casa de baixo, primeiro, segundo e terraza. No baixo vive Ismail bey e a súa muller, os pais de Nazim. No primeiro vive o irmán máis novo coa súa muller e as súas dúas pequenas fillas, e arriba vive Nazim, a súa muller, o seu fillo Selçuk. A súa filla fai dous anos que se foi a vivir co seu marido á casa deste en Menemen, na outra parte da ría.
Detrás desta casa está a pequeñísima casa de planta baixa, (unha habitación, unha sala, un recibidor e unha cociña), na que vivía Nazim a súa muller e o seu fillo, que entón acababa de nacer, e a súa pequena filla que agora acaba de ser nai. Aquela foi a primeira casa que tivo Ismail bey en Izmir. Alí criou aos seus dous fillos e a súa filla. Cando viñeron de Macedonia Nazim tiña dous anos. Despois comezou a construír a casa onde viven agora. Primeiro o baixo, ao que se foi a vivir para que Nazim e a súa muller puidesen vivir na pequena casa. Foi cando comecei a vir eu a este barrio. Despois botou a placa do primeiro piso pensando en cando o seu fillo máis novo casase, despois a placa do segundo piso para Nazim. Con cada viaxe miña ía vendo como aparecían as paredes, as fiestras, as postas, os mobles…, ata converterse nun piso habitable, ata luxoso, ao que se trasladou. Curiosamente, nese piso que é novo, totalmente europeizado, cunhas condicións inmensamente mellores que todos os do barrio, é o único de todos os coñecidos no que ningún nunca nos instalamos. A pesar da súa terrible insistencia, e que ata se sentiu ofendido por non aceptar a súa hospitalidade.
Para entón xa a casa de Ahmet, e cando non cabiamos nela a baleira dos seus sogros, eran as nosas residencias habituais. Todos os que vimos, sempre nos sentimos máis cómodos con Ahmet, coa súa muller e a familia desta, que en casa de Nazim. Nunca o aceptou ben, ata chegou a enfadarse con Ahmet culpándoo de que elixísemos a súa casa no canto da súa, pero coas casas ocorre como coas persoas: ou hai química ou non a hai. E a química no que respecta unha casa consiste en que un non se senta como un estraño, como unha visita senón como na túa propia casa.

A pesar de que este foi o primeiro amigo, o máis amigo, a pesar de que os dous fixemos unha estraña viaxe por todo o sur de Turquía (Fetiye, Bodrum, Aspeados, Marmaris, Antalia, Kapadocia, Kenya…), a pesar da súa bondade, de que xamais discutimos, de que ten un carácter nada dogmático e comprensivo, e que é unha persoa de esquerdas, comprometida…

ISMAIL BAY

De todo o que coñecín, teño vivido e sentido neste país, o que máis me impresionou, emocionou e conmoveu, o que máis profundamente me cambiou, foi este home. Creo que poucas veces teña respectado e admirado tanto a aunha persoa como a el. Sería imposible explicar as razóns, nin sequera en que cousas baséase este sentimento, sería imposible contar todo os que nós os dous nos dixemos en silencio, sen necesidade de palabras, os lazos que creamos e as razóns polas que os creamos serían imposible de definilas. Xa nin sequera fai falta que nos vexamos. Cando estou naquel afastado país que din que é o meu, sempre sinto comigo o alento dos seus bos desexos cara a min.
A visita a Ismail bey, espéroa con toda a impaciencia do mundo. ¡Teño tantas ganas de velo, de bicarlle a man, de abrazalo…!
Pésanme estes longos anos de separación. Con canta preocupación preguntei por el cada vez que chamaba ao seu fillo. Canta paz deume o pensar nel. E cantos sobresaltos: cando se operou os ollos, cando tivo aquela dor no xeonllo, as súas gripes… Foise volvendo tan fráxil…, tan transparente, tan inmaterial…
Non sei de onde vén nin as causas do afecto que nos profesamos, pero sempre se me ocorre que por unha vez na vida aquel poema de Yevtushenko ten o final que o poeta pedía ao descoñecido: a unión das almas irmás é posible. Cando P., R. e R., nunha viaxe que fixeron a Turquía foron a darlle os meus saúdos, quedaron asombrados ao ver que ao pronunciar o meu nome Ismail bey caíanlle al vagoas. Non alcanzaban a comprender o por que daquelas vagaos. Iso pásalle á xente por non ler a Rumí ou a Emre, por non viaxar no inverno, por non saltar os muros da cidadela na que están refuxiados e romper a alma contra a liberdade que hai do outro lado. Demasiadas institucións, demasiadas posesións, demasiadas convencións, demasiadas comodidades, ….demasiado medo.
Cando cheguei na miña viaxe anterior e fun a visitalo estivemos os dous sos, sentados, durante un longo intre, en silencio. …E todas as feridas pecháronse.

Ismail bey é relixioso, pero no seu •religare” co seu deus, é relixioso no sentido orixinal da palabra “religiosus”: é un home dun comportamento absolutamente coidadoso con todo o que lle rodea, coa vida toda en todas as súas manifestacións. E é aí onde me parece un mestre, un guía, e é aí, creo, onde me sinto unido a el: no meu desexo de manter esa “escrupulosidad”, esa non neglixencia na vida, e a realidade súa de vivir esa vida con esa “escrupulosidade”.
Misteriosas sementes e misterioso milagre dos campos fértiles que fan xerminar a vida oculta.
En Ismail bey hai un misticismo sinxelo e humilde, un espírito que se desborda e chea de paz e claridade todo o que lle rodea. Ese alento puro que teñen os poemas de Rumi ou de Yunus Emre, o asombro que transmiten aqueles que ven cara a cara con deus, co seu deus, con ese deus que levan dentro de si. O máis incrible da situación é que eu non creo en deus, e el é unha persoa absolutamente crente, é a fe feita carne. Non é un fanático, non é integrista, nin sequera é dogmático. Xamais tomou en consideración a miña falta de fe, a meu ateismo, nunca fixo nin a máis mínima insinuación sobre as miñas non crenzas relixiosas, nin tivo en conta a situación de que eu non sexa crente. A miña “relixión” sen deus e a súa relixión con deus non nos separou. No ser humano e na vida atopámonos, aí coincidimos plenamente. Di que o bo que hai en min é suficiente para considerarme máis aceptable que moitos musulmáns.
Canto cambiou a miña forma de ver o feito relixioso. Unha vez que o seu fillo Nazim e eu estabamos discutindo sobre relixión, sobre o islán. Eu mantiña a miña postura marxista sobre a relixión. De súpeto Nazim preguntoume “ti imaxínaste dicíndolle ao meu pai que ten que abandonar a súa relixión, porque non é máis que as elucubracions con que os homes defendéronse dos seus temores, da súa ignorancia, da súa incapacidade para comprender o porqué das súas vidas?”
Simplemente imaxinarmo pareceume tan monstruoso, tan brutal e cruel, tan inútil, tan “ilóxico”... que xa non puiden seguir vendo a relixión de igual modo. Deime conta que en realidade xamais me atopara na miña vida cunha persoa verdadeiramente relixiosa ata que coñecín a Ismail bey, que el, el mesmo, no seu corpo, o seu pensamento e o seu espírito arde esa chama do divino, ese latexado sublime que leva a algúns homes a buscar unha vía para afastarse da herdanza peor, coa que nace o home, e achegarse ao ideal co que soña o home. Que se os atributos que os homes deronlle aos seus deuses en realidade eran o reflexo do que os homes soñaron ser, ou temían sufrir, dentro do auténtico crente estaban eses mesmos atributos, eles eran ese deus no que sentían crer, e ese deus está en todas as cousas, en toda a vida que lles rodea. Os místicos non fan outra cousa que atoparse co seu deus interior.
Ismail bay é a imaxe dese Islam comprensivo, bondadoso, xeneroso, amable, coidadoso de toda as manifestacións que a vida contén porque en todo ve as manifestación de deus. O Islán dos sufís, dos derviches, de Yunnus Emre?
Un día dun verán xa afastado, fixemos unha excursión ata Pamukale, el, a súa muller, Nazim, a súa muller, e os seus fillos que aínda eran pequeniños. Naquela viaxe puiden comprobar a profunda espiritualidade de Ismail bey. Cando parabamos para que el realizase as súas oracións, buscabamos un lugar que tivese unha fonte para as súas ablucións, e no que houbese unha sombra para que puidese colocar a súa alfombra de oración. Durante toda esa tarefa eu observaba conmovido como sentía toda a vida que lle rodeaba: os paxaros, as plantas, as fontes, a terra, a brisa, as arbres… todo tíñao en conta e todo era parte del, e de deus.
Eu conducía e el ía no asento de á beira. Pero eu notaba como naquel asento non había peso algún.
Cando a xente do barrio ve a Ismail bey ir cara á mesquita co seu paso pausado e seguro, sente que a bondade existe, que a rectitude e a xustiza teñen rostro e nome, e vive con eles. E a xente, cando pasa, di que é un “melek”, un “peygamber”, un anxo, un profeta.

”El é a silveira ardendo que me fala en silencio
a orde da miña desesperación
É a auga fresca que me agarda
pacientemente mentres cruzo os meus desertos abrasados
El é a resolución dos enigmas
a explicación dos misterios que non tiñan solución
e que tiñan solucións absolutamente sinxelas
É o profeta que conta todo sen palabra algunha
o revelador de segredos que só el coñece
o que me desvela misterios que ninguén soportaría coñecer
…Pero agora sinto unha estraña inquietude…
…o alento afastado dun presaxio escuro…”

A PRIMEIRA CEA

Logo da visita ás casas de A. e de S. volvemos para cear. A nosa primeira cea en Esmirna. Ahmet esperaba, a mesa xa estaba posta na cociña, e a nai facía a ensalada. Eu quixen cear no balcón, pero fai frío. Aínda que polo día case fai calor, cando o sol vaise cara a Galicia, refresca. Non hai que esquecer que logo de todo, estamos a finais de Decembro.
Na mesa as olivas negras de dous tipos, o queixo de ovella, o yogurt, a ensalada de tomate, pepino, perexil e cebola, as guindillas, os pepinos en vinagre, e os “makarna” (pasta), espagueti en branco. Recordo a primeira vez que se comeron espaguetis nesta casa. Agora son un prato que chegou a todas as cociñas de Turquía. Pero aínda teñen a teima de rompelos para cocelos e non saben moi ben que salsas botarlles, gústanlles con salsa de tomate, con yogurt, ou así en branco, cun pouco de manteiga e sal.
Cantas cousas cambiaron nesta casa e en Turquía desde as primeiras veces que vin.
A primeira vez que ceei nesta mesma cociña, non había mesas nin cadeiras, comíase á turca, no chan. Púñase un mantel sobre a alfombra, descolgábanse da parede o soporte plegable que ao abrilo convértese nas catro patas que levantan un palmo do chan, e encima colocábase a gran bandexa de estaño gravado, e sobre esta íanse pondo todos os pratos coa variadísima comida turca: o queixo, as mil variedades de olivas, as ensaladas, os “borek”, os “dolma”, os “köfte”, o yogurt, o “pilaf”, as guindillas, o calabacín, a “bamia”, a “roka”…, e sempre, toda clase de especies para sazoar.
Creo que se hai algo que define aos turcos, é a súa comida (…e a música). É única, sorprendente, imprevisible, variadísima, refinada, máxica, imposible… Vence toda lóxica, pero consegue pór en orde a tolemia. É sedutora a base de contrastes inesperados, a base de delicadezas extremas en continuo choque con contundentes simplificaciones. A súa comida sabe ao que son, é o que son. Unha vez probada, todo o demais resulta previsible.
Non fai tantos anos, comía en crequenas ao redor da bandexa, picando de todos os pratos, e se había invitados, os homes comían sos.
Naquela primeira cea deime conta que estabamos sete ou oito homes comendo, e de pé todas a mulleres servíndonos. Entón dixen que ou comiamos todos ou eu negábame a comer. Ao principio créronse que era unha broma, pero ante a miña insistencia quedaron bloqueados, sen saber como reaccionar. As mulleres avergoñadas, os homes perplexos, e os viaxeiros europeos defendendo principios que criamos incuestionables.
Sentáronse no chan tamén as mulleres para comer. Todos incómodos… Pero foi o principio de moita comodidade posterior.
Entón as casas turcas eran marabillosamente simples. Tiñan os diváns nos que podías sentarche de día e durmir pola noite, baixo eles gardábanse as cousas que en Europa se gardan nun armario. Sen cadeiras nin mesas, sentaba todo o mundo no chan sobra kilims e alfombras. Servíase o té no chan, comía no chan, líase ou escoitaba música no chan.
Nas casa turcas todo parecía feito para poder ser recollido nun momento e partir para calquera sitio, porque todo o necesario era facilmente transportable. Toda esa inmensa maraña de cachivaches, utensilios e moblería que os europeos parecen necesitar, alí foran eliminadas. O que daba unha sensación de lixeireza, de liberdade, de liviandade, marabillosas. Cando un saía de casa camiñaba máis lixeiro porque tras a porta non quedaba ese mundo de cousas pesadas, que para ser movidas necesitan días de terribles esforzos e cansazo, grandes camións de mudanzas e unha desapiadada dose de criba. Todo o que os turcos necesitan (necesitaban) nunha casa eran as cousas imprescindibles, e estas en realidade son mui poucas. Un día deime conta de que se no canto de paredes e teitos de cemento e ladrillos, imaxinaba as paredes dunha tenda nómade, todo encaixaba moito mellor, todo recobraba unha lóxica que nun piso ou unha casa non tiña. Aquela forma de acondicionar a casa e de vivir dentro dela, de cociñar, de durmir…, estaba enraizada nunha antiga forma de vivir nómade.
Sempre me sorprendeu tamén o que lle gusta aos turcos os pic-nics, e a capacidade que teñen para levar nesas excursións campestres todas as cousas necesarias para estar tan cómodos como nunha casa. Levan alfombras, coxíns, grellas para cociñar, samovares, os utensilios para facer o café turco, os pratos, vasos, pocillos, as tarteiras, os alimentos para cociñar… Recólleno todo cunha práctica que sorprende pola súa rapidez e a súa eficacia. E sen que lle resulte molesto nin pesado. Aos turcos encántalles estar ao aire libre, encántanlles os montes, os campos, os ríos, as fontes… Marabíllaslles os sons da auga en fontes, chafarizes, fervenzas, ríos… Poden percorrer grandes distancias para estar á beira de calquera forma no que a auga se precipite e compoña as súas melodías líquidas.
Os que somos de países onde a auga nos rodea día e noite, inverno e verán, non somos capaces de apreciar todo as formas nas que a auga pode transformarse en formas e sons, todas as posibilidades de pracer que pode proporcionar. Ainda tendo en conta que Turquía é un país con multitude de ríos, lagos, e miles de kilómetros de costa… os trucos teñen o mismo amor a auga que se habitasen nun deserto. Quizáis é influencia árabe, ou quizais inda conservan unha cobiza nacida nas chairas da Asia central de donde proveñen

A primeira cea en casa, para ser turca, é sinxela: espagueti ao natural, acelgas, ensalada de tomate e perexil, queixo, olivas negras, yogurt…
S. a exmuller de Ahmet era unha cociñeira marabillosa, pero a súa nai e…, outra cousa. Tíñanos mal afeitos cos seus marabillosos guisos de “fazulie”, de “bamia”, os seus “zigara börek”, os seus pementos recheos… Ela ensinoume como facer os “dolma” cando todos fómonos a pasar o verán á tenra casiña de Çandarli. Unha desas tardes de verán que quedan sen por qué, alí, no xardín que tiñamos fronte ao Exeo, púxose a facer dolma, e ensinoume como conseguir os encartados exactos coa folla de vide para que os paquetiños de arroz queden perfectos. Eu ensineille a facer tortilla de pataca, que adaptou ao seu estilo turco conseguindo nuns poucos intentos facer unha das tortillas mais ricas que probei. Tamén lle ensinei a cociñar o polbo a feira. Cansados de ver como os pescadores de Çandarli tiraban ao lixo os polbos que se prendían aos seus anzois, a maioría dos turcos crense que o polbo non se come, os galegos decidimos ensinarlles o segredo dunha das receitas máis sublimes que existen na gastronomía mundial: o polbo a feira. Con só tres notas, Galicia compuxo a gran sinfonía da sinxeleza culinaria. Pero os turcos son máis de cordeiro que de polbo. Nunha casa normal practicamente non se come peixe; é caro, non está dentro da súa tradición e hai pouco. En todo este inmenso barrio non hai nin un só mercado de peixe. En todo o centro de Izmir, onde viven varios millóns de persoas hai un minúsculo mercado, máis pequeno que o de calquera pobo galego, uns cantos postos nunha rúa de Kemeralte, e o posto de peixe do Migros, unha gran superficie para a clase alta de do barrio burgués de Alsancak.
O único produto do mar cuxo consumo está moi estendido son os mexillóns, pero sempre se consomen fóra da casa, aos vendedores ambulantes que os ofrecen recheos de arroz, sobre os que lle espremen limón. Nunca vin que os preparasen en ningunha casa.
No centro da cidade hai luxosos restaurantes nos que serven peixe pero a súa clientela adoita ser a ostentosa, hedonista e minoritaria clase alta turca.
Hai tamén, nalgún recuncho á beira do mar, nos arredores da cidade, á beira dun pequeno porto, algún quiosco mariñeiro, popular e auténtico, nos que se pode comer peixe dunha forma sinxela. En Izmir, no Küçük Limán (Pequeno Porto), que está nos arredores, ao sur da cidade, nunha mesa e unhas cadeiras desvencilladas comemos unhas sardiñas estupendas no medio duns esqueletos de grandes barcos de madeira dun estaleiro. Foi como comer nunha paisaxe máxica e surrealista dun cadro de Dalí.
Nos arredores de Karsiaca, da outra parte da ría, hai outro porto moito máis grande, cheo de terrazas onde se serve peixe. De noite este lugar ten unha vida sorprendente.

Os fillos de Ahmet cean connosco. Ahmet segue coas súas atencións, buscando entre toda a comida que hai na mesa, os bocados mellores para ofrecérnolos. Ás veces ponmos na boca, coma se eu fose un neno ou un bobo. Non recordo xa cando comezou a facelo. Pero a nai repréndeo cun sorriso dicíndolle “pero ti como lle dás a comida na boca, eres como un crío”. “Por qué non? se é como o meu irmán”, contéstalle el con toda naturalidade. “Non se preocupe -dígolle á nai ríndome-, son moitos anos xa, señora. Como me considera un irresponsable, aliméntame como a un neno”.
Estou afeito a que me trate como un neno pequeno. Veme tan pouco razoable, que sempre sentiu a necesidade de coidarme coma se fose o meu “avi” (irmán maior). Teño que recoñecer que ao seu lado non me distingo moito de Yeiit....
E con todos os que viñemos á súa casa foi igual, foi o noso guía neste país. Viu o distintos que somos, e o distinto que é a nosa forma de ser, e sempre estivo pendente de orientarnos e de non deixarnos actuar de determinados modos que aquí non sentan ben. Normalmente, a xente non adoita ser sincera cando metes a pata, por non incomodarche, para que non pases un mal momento.
Indefinible, a composición da mesa desta cea. É un desconcerto de tempos, de espazos, de razas e culturas, de traxectos e proxectos… A nai turca de orixe grega sentada no lugar da esposa repudiada, un mozo de vinte e dous anos que segue sendo un neno bonachón e desinteresado, pero que xa viviu dous anos de guerra nas montañas do Kurdistán, un neno que se parece á súa irmá maior, non só fisicamente senón tamén na súa forma de ser. Ahmet que é como un náufrago tranquilo. E dous galegos que desde o fisterre europeo viñemos a dar a este fisterre asiático para sentarnos a esta mesa indefinible…

A CASA DE AHMET
A nosa CASA

A habitación ten unha gran fiestra que dá ao BALCÓN. Déitome e ao fin sinto que verdadeiramente cheguei. A cama, a fiestra cunha cortina sen persiana, o vello televisor…
A casa ten un corredor cunha porta, que case nunca se usa, que dá á escaleira de saída; no outro extremo está a porta da cociña, e desde ésta sáese ao balcón.
Na parte da dereita do corredor, vendo cara á bahía, está a toilet co inodoro á turca, pequena billa cerca do chan baixo o que está o recipiente que se utiliza como cisterna. A continuación, nun pequeno oco do corredor, está o lavabo para lavarse os dentes, a cara e as mans. A continuación, o cuarto para o baño. Este, aínda que ten ducha, está pensado para bañarse á turca: sentar nun pequeno banco de madeira, botarse auga quente sobre o corpo, fregar cunha pequena toalla e xabón, volver botarse auga co cazo, e volver fregar…
Gústame bañarme así. A ducha é a expresión hixiénica dese occidente tenso, obsesionado pola rendibilidade, neurotizado ata o desquicie pola limpeza, buscando a asepsia neuróticamente quizá para contrarrestar toda a merda que leva dentro. Dúchanse e reduchan, lávanse e relavan, bótanse desodorizantes, antitranspirantes, colonias, leites para o “body”, acondicionadores para o pelo, champús, xeles… Cada vez máis limpos e cada vez máis horribles, máis roñosos, máis plásticos, máis asépticos, menos naturais, menos armónicos, menos reais. A duchas lávalles rapidamente, sen perder tempo, aínda que ninguén sabe para que queren o tempo se cada vez son máis desgraciados, máis infelices, máis voraces, máis insaciables e séntense menos saciados, a humanidade nunca tivo uns porcos tan limpos como os que habitan os grandes currais diso que chaman o mundo “civilizado”, “o primeiro mundo”, “occidente” ou “as democracias avanzadas”.
Esa Turquía que cambia o baño pola ducha occidental, que abraza cunha fascinación de papanatas os usos hixiénicos de Europa porque, na súa ignorancia de novos ricos, crese que son a modernidade, non alcanza a ver todo o que implican os cambios que occidente logra estender polo mundo, ignora que tras cada aparente avance escóndese o máis tétrico dos fracasos.
Pero por agora na casa de Ahmete aínda podese bañar un ao estilo pausado turco. Na de Nazim xa non. A súa casa é “europea”, co seu baño “europeo”. Con que orgullo de “moderno” ensinóunolo entón. Casualmente ningún dos moitos europeos que viñemos a este barrio bañouse nunca no seu “europeo” baño.
En fronte da porta do cuarto para o baño hai outra porta pola que se entra ao resto da casa. Primeiro a unha habitación interior na que agora hai unha liteira e antes estaba a cama de matrimonio. Este cuarto ten unha porta á dereita, que dá á habitación dos invitados, e outra á esquerda, que dá ao salón-habitación onde está a tele, os diváns, un sofá cama… Ten unha fiestra grande cara á rúa dos payos oposta ao balcón que dá á dos xitanos. Ten unha porta que dá á escaleira e que é a que se usa como porta de entrada.

Mañán iremos ata o centro. Volverei pasear polas rúas desta cidade coa que tantas veces soñei nestes longos anos, a miña adorada Esmirna.
Pero terei aínda que cambiar de ritmo, descomprimirme da atafegante meticulosidad europea, pararme, retardarme, despuntualizarme, desrigorizarme, desplanificarme… Teño que volver aprender a camiñar lentamente, a esperar sen desesperarme, a atrasarme sen culpabilizarme, a deixarme levar polo tempo e non a loitar contra el. Teño que tirar as horas, os minutos e os segundos ao lixo e aprender de novo a medir o tempo por cheiros, por sabores, por sons, por visóns, pola luz, e o canto dos muecines… Teño que volver deslizarme por un tempo sen medidas, sen présas nin proxectos. Teño volver sentir a miña sombra, a ver como o reflexos dos meus pasos queda nos cristais ríndose da miña présa. E teño unha noite para logralo, porque se mañan paseo por Esmirna con este ritmo que traemos, a partitura chirriará, porque estaremos tocando co tempo perdido, e esnaquizaremos a marabillosa sinfonía.

2010-07-26T18:47:00.006+02:00

ESMIRNA: etimoloxía.

A Esmirna, en turco chámaselle Izmir (Ismir, con “s” sonoro), é unha contracción do nome grego “Smirni” (Ismirni) que á súa vez é unha evolución do antigo Smirne (Esmirne) que deu o noso Esmirna que é como deberiamos chamala.
Esmirna provén da mesma raíz que mirra. Esmirna sería o lugar onde crecen as árbores da mirra.
A raíz de mirra é “myrrh”, que significa “amargura”, relaciónase co sufrimento.
É terrible constatar unha e outra vez que son os campos da dor os que producen as mellores colleitas de creación, que a maior parte da beleza que os seres humanos conseguiron, foi destilada dos acios do sufrimento. Parece haber una lei ineludible que di que a beleza é directamente proporcional á dor que a produce. E este regra en Esmirna vólvese realidade cegadora.
”Todo é máis belo cunhas cantas pingas de tristeza” di Kafka. Gustaríame que Kafka coñecese esta cidade, encantaríalle. Vela a través dos seus ollos, ler a narración dun paseo nocturno por Basmane ou polas rúas baleiras de Kemeralti cando xa pecharon todos os comercios, e todo o barrio queda absolutamente deserto, poéticamente deserto, abrumadoramente deserto; porque as voces que durante o día saturan o espazo, de noite deixan un silencio densamente baleiro, e amargo como mel de xenxibre. Sería marabilloso ler os seus pensamentos mentres paseaba polos barrios antigos de Esmirna máis que por esa Praga tan dolorosa, tan sen mar, tan… kafkiana. Aquí, a sensación de abandono é máis primaria, menos angustiosa, case alegre, exuberante. Melancolía de nubes invisibles de cheiros asiáticos. Alí onde polo día estaban os sacos do “köri” (curri), da “kna” (xena), da “tarçin” (canela), da “kireç” (tila), da “papatya” (manzanilla), de “kirmizi biber” (pimentón), de “kara biber” (pementa negra)…, todos esas especias, agora secuestradas nas pequenas tendas, deixan polas noites un baleiro de bafos perfumados, que cando un camiña polas pequenas rúas solitarias do gran bazar aberto de Izmir, vánseche metendo na alma até deixarche sen pensamentos e sen recordos.

ESMIRNA: mitoloxía.

Tamén a mitoloxía de Esmirna é fascinante. Conta que Adonis era fillo de Cíniras, rei de Pafos en Chipre, e da súa filla Esmirna (Mirra).
Afrodita fixera que Esmirna namorásese do seu pai e deitásese con el cando este estaba bébedo, en represalia por dicir que a súa filla era máis bela que ela.
Cando o rei decatouse do seu embarazo, tratou de matala pero Afrodita compadecéndose dela converteuna nunha árbore de mirra. Adonis naceu da árbore no que Esmirna converteuse. Adonis era dunha gran beleza. Ao nacer, Afrodita colocouno nun cofre que confiou a Persefone, deusa dos infernos. Esta negouse a devolvelo, levou o preito ante Zeus quen decidiu que pasase seis meses nos infernos con Persefone e seis meses no Olimpo con Afrodita.
Afrodita véndoo espido mentres durmía namorouse del.
Un día un xabaril enviado por Artemisa esnaquizouno cos seus cabeiros. Do sangue de Adonis que se verteu, naceron as flores que chamamos anemones. Aínda que hai outra lenda que di que foi Ares quen matou a Adonis. Cando Afrodita foi a socorrerlle feriuse coas silveiras e das pingas de sangue que derramou xurdiron as rosas.
É unha magoa que os antigos gregos non coñecesen os tulipáns que son hoxe o símbolo de Izmir (tamén de Istambul, e de Turquía), quizá as bágoas da deusa ao caer sobre o Exeo, ao chorar a morte de Adonis, fosen entón a orixe dos tulipáns. Pero foron os turcos quen os trouxeron con eles, desde as montañas de Kazaxistán, cando chegaron a Ananatolia. No século XVI e XVII chegaron os tulipáns a Europa. Foi en Holanda onde crearon unha autèntica paixón, a chamada “tulipomania”.

ESMIRNA: historia.

Esmirna é a cidade máis antiga do Exeo, anterior a Troia (VI). As escavacións realizadas a mediados do século pasado demostraron que é contemporánea de Troia I e II. As escavacións mostraron que a cidade estaba habitada xa na metade do terceiro milenio a. C. Parece que os habitantes prehelénicos da cidade eran o pobo anatolio ao que os gregos chamaban leléxios. Esta primeira Esmirna estaba ao final do golfo, no que hoxe é Tepekule, á beira do barrio de Bayrakli, no mesmo vértice da ría. Alí pódense visitar as súas ruínas, bastante abandonadas. Aínda que hoxe a cidade xa está unida a este barrio, en realidade está a oito quilómetros do que sería o centro da actual Esmirna.
Entre o 1000 e 1200 a. C. formou parte do imperio hitita.
Os pobos helénicos chegaron a Esmirna a principios do primeiro milenio a. C. coa migración eolia tras o derrube micénico.
No século VII, colonos eolios procedentes de Lesbos apoderáronse da rexión e fundaron unha colonia que se desenvolveu con rapidez. Despois os xonios de Colofón establecéronse nela.
Coa ocupación xonia chega o seu maior esplendor.
Dise que no século VIII a. C. viviu en Esmirna Homero, e que foi aquí onde escribiu a Iliada e a Odisea, as dúas obras cume da literatura universal.
As escavacións de Tepekule puxeron ao descuberto os restos dun templo a Atenea, que é do 640 a. C. e que é o primeiro templo de Asia menor a esta deusa. Foi destruído durante o saqueo de Esmirna por o rei lidio Aliates. Os esmirnenses reconstruíron de novo o templo e esta vez foi o medo Rapagón quen o destruiu no 545 a. C. Aínda que o templo foi reconstruído sobre o 500 a. C., a cidade comezou unha longa decadencia que a conduciu a ser un grupo de aldeas na época clásica, e que é definitivamente abandonada a comezo do helenismo cando é reconstruída ao pé do Monte Pagus (hoxe Kadifekale) uns oito quilómetros máis ao sur, practicamente onde hoxe se atopa o centro da cidade.
A refundación da cidade atribúeselle a Alexandre o Grande que pasou por aquí camiño da súa querida Éfeso (a 80 km. ao sur), aínda que en realidade a construción da nova cidade é vinte anos posterior á morte do macedonio, e débese, non a el, senón a un dos seus xenerais, Lisímaco, no 280 a. C.
Esmirna converteuse nunha florecente cidade durante o helenismo e a época romana. Chegou a ter 100.000 habitantes. Durante estas épocas construíronse fermosos edificiós públicos, o que unido ao marabilloso lugar no que se atopa, espertou a admiración de poetas e artistas ao longo de toda a antigüidade.
As murallas que se conservan no cume do monte Pago, hoxe Kadifekale (kastelo de veludo), son na súa orixe helenísticas, sobre as que están as reconstrucións romanas, bizantinas e otomás.
O único edificio conservado é o Ágora. Está no medio da ladeira do monte Pago, sobre o porto. Foi destruído no terremoto do 178 d. C. que destruíu a cidade na súa totalidade. Foi Fauistina II, muller de Marco Aurelio, quen o reconstruíu pouco tempo despois.
Algunhas das esculturas atopadas nestas ruínas atópanse no museo arqueolóxico de Esmirna. Destacan as estatuas de Poseidón e Deméter, que son da época imperial romana. As dúas esculturas simbolizan as dúas principais fontes de riqueza da antiga Esmirna: o comercio marítimo e a agricultura. Poseidón, é o deus do mar e Deméter, a deusas das colleitas.
Hititas, gregos, persas, xudeus, romanos..., e como non? tamén chegaron os cristiáns, e como sempre, con eles trouxeron a violencia e a crispación, o fanatismo e a intolerancia, tolemia desesperada do acosado, o deliro incendiario do aterrorizado.

”Carta á Igrexa de Esmirna.
Esta cidade, destruída por un terremoto e reconstruída con magnificencia, debe o seu novo esplendor ao emperador de Roma. Imponse, pois, o culto ao César. Para os cristiáns é fonte de tribulacións. Hai, ademais, conflitos co xudaísmo. As penalidades van aumentar. Que a igrexa, herdeira do auténtico Israel, mantéñase fiel ata a morte. Revivirá como reviviu a cidade.”
«Ao Anxo da Igrexa de Esmirna escribe: isto di o Primeiro e o Ultimo, o que estivo morto e reviviu. Coñezo a túa tribulación e a túa pobreza, aínda que es rico, e as calumnias dos que se chaman xudeus sen selo, e son na realidade unha sinagoga de Satanás. Non temas polo que vas sufrir: o diaño vai meter a algúns de vós no cárcere para que sexades tentados, e sufriredes unha tribulación de dez días. Mantente fiel ata a morte e dareiche a coroa da vida. O que teña oídos, oia o que o Espírito di ás igrexas: o vencedor non sufrirá dano da morte segunda».
(Apc. 2,8-11).
Chegaron árabes, xitanos, kurdos, sefarditas… Esmirna foi desexada por todos.
O incansable viaxeiro e escritor otomán Evliya Çelebi visitou Esmirna en 1671. A descrición que fai da cidade transmite esa sensación de vida afable, mariñeira e axitada que segue tendo máis de tres séculos despois.
"Cada ano van e veñen aquí mil barcos. Todos os estranxeiros viven ao norte da cidade e van ás súas casas en barcos.
Cada barco dispara un canón. En Izmir sempre óese aos canóns. Nas rúas hai tanta xente que parece un mar de persoas. É unha cidade moi barata. Por que cada día hai un intenso tráfico de centenares de miles de camelos, cabalos e mulos desde as cidades árabes e Irán. Son famosos as granadas, as améndoas, o xabón, o mel e o pan de Izmir. Todas as beirarrúas de Izmir son brancas.
O pobo é rico e amigable. Ponse roupa de pano e de tea preciosa. As mulleres levan capas de pano e poñen gorros de seda que envolven en estopillas.
En Izmir nin lles tocan aos estranxeiros, se alguén se comporta mal con eles, lévanselle inmediamente os axentes de seguridade ao xuíz civil."

Poucas cidades recibiron máis sitios, masacres, terremotos, pragas, incendios guerras… que esta.

UNHA VIAXE, VIAXE. (X)

2010-07-12T19:41:00.006+02:00

ESMIRNA-IZMIR

xoves 26

O azafato do autobús anuncia que os que se baixen no centro de Izmir deben facelo nese momento.
Baixámonos, pero non é o centro senón a parte máis afastada de Balçova, o primeiro barrio de Izmir que se atopa un, cando vén desde Çesme.

Ao fin chegamos a Esmirna. Neste momento fáiseme dolorosamente patente todo o tempo que estiven fóra. Doume conta tamén que non é que viva en Vigo e veña aquí de viaxe, senón que vivo aquí e vou a Vigo a traballar. Son un emigrante que vén pasar o seu tempo libre ao seu lugar de orixe. Por isto agora non sinto que estea de viaxe, senón de que cheguei. E como dicía Lobo Antunes: as viaxes son como os libros, empézaos un con inquietude e termínaos con melancolía. Eu sinto agora esa melancolía alegre do que chegou. Despois partirei, pero ata que volva aquí de novo, non terminará a viaxe.

En que momento o ir converteuse se en volver, partir en regresar, a meta en saída? En que momento as vacacións foron a verdade, e o tempo entre elas a ficción? Cal foi o preciso instante no que foi máis doloroso volver que partir? Cando deixei “estraños por amigos”?
Quixese saber cando estes dous extremos de Europa se cambiáron de lugar, cando estas dúas cidades que tan misteriosamente se parecen como dúas siamesas, cambiaron a dirección da miña alma, cando se mudou o compás dos meus sentimentos.

Como ía saber eu que cando a miña amiga L., que entón se chamaba S., me regalou aquel libro de Nazim Hikmet, conduciríame a este país, e despois a esta cidade, e despois a aquel barco onde coñecín a outro Nazim, e despois a este barrio onde coñecín ao seu pai Ismail bey, a súa nai, a súa muller, os seus fillos, os seus amigos, a Ahmet, á súa muller aos seus fillos á súa nai, aos pais da súa muller, aos irmáns da súa muller, aos amigos M., Ç., N., e a Atnam, ao que os deuses levaron logo por a súa divina envexa… Cando cheguei a este país, a esta xente, a esta cultura… foi como nacer de novo, pero sendo eu quen decidise, e non o azar. Ou quizá debese decir: “ sendo o azar tamén quen decide, pero coa diferenza de que son consciente cando se desenvolven os acontecementos”. Un novo país, un novo pai, un novos irmáns, novos amigos, un novo idioma que comezar a balbucear… E todo por un libro, por un escritor, por un comunista que escribía fermosos poemas en defensa dos débiles, da liberdade, da vida…, do que Gamoneda escribe “Menos mal que amábamos la tristeza y la lluvia./ También pensábamos que nuestros poemas serían capaces de labrar la tierra/ y que plantaríamos árboles inmortales”.
Nazim Hikmet morreu en Moscova exiliado e perseguido por esa outra Turquía reaccionaria, desapiadada e fanática. Tamén hai dúas Turquías, e tamén unha das dúas “ha de helarte el corazón”. Pero son os inimigos os que deciden sobre o perigo que supón escribir poemas como estes:

NÚMEROS

” (…) dünia savasi : I
dünia savasi : II
14´dean 18´e, 39´dan 45´e 10 yil 54 milyon ölü
49 milyon sakat
ölülerle sakatlanrin memleketi
103 milyon nüfuslu bir memleket (…)?

(…guerra mundial : I
guerra mundial : II
do 14 ao 18, do 39 ao 45, en 10 anos 54 millóns de mortos
49 millóns de mutilados
un país de mortos e mutilados
un país de 103 millóns de habitantes)

A CERCA DO VIVIR

I

O vivir non admite bromas.
Has de vivir con toda seriedade,
como unha ardilla, por exemplo;
é dicir, sen esperar nada fora e máis aló do vivir;
é dicir, toda a túa tarefa resúmese nunha palabra:
Vivir.
Has de tomar en serio o vivir.
É dicir, ata tal punto e de tal xeito
que aínda tendo os brazos atados ás costas,
e as costas pegadas ao paredón,
ou ben levando grandes lentes
e lucindo bata branca nun laboratorio,
has de saber morrer polos homes.
E ademais por homes que quizais nunca viches,
e ademais sen que ninguén che obrigue a facelo,
e ademais sabendo que a cousa máis real e bela é
Vivir.
É dicir:
has de tomar tan en serio o vivir
que aos setenta anos, por exemplo,
se fose necesario plantarías oliveiras
sen pensar que algún día serían para os teus fillos;
debes facelo, amigo, debes facelo,
non porque, aínda que a temas, non creas na morte,
senón porque vivir é a túa tarefa.

II

Sucede, por exemplo,
que estamos moi enfermos;
que habemos de soportar unha difícil operación;
que cabe a posibilidade
de que non volvamos levantarnos da branca mesa.
Aínda que sexa imposible non sentir
a tristeza de partir antes de tempo,
seguiremos rindo co último chiste,
mirando pola fiestra para ver
se o tempo segue chuvioso,
esperando con impaciencia
as últimas noticias de prensa.
Sucede, por exemplo, que estamos na fronte,
por algo, por exemplo, que vale a pena que se loite.
Nada máis comezar o ataque, ao primeiro movemento,
Pode un cair cara a terra, e morrer.
Todo isto habemos de aceptalo con singular valor,
e a pesar de todo, preocuparnos apaixonadamente
por esa guerra que pode durar anos e anos.
Sucede
que estamos no cárcere.
Sucede
que nos achegamos
aos cincuenta anos,
e que falten dezaoito máis
para ver abrirse as portas de ferro.
Con todo, habemos de seguir vivindo cos de fóra,
cos homes, os animais, os conflitos e os ventos,
é dicir, con todo o mundo exterior que se acha
tras o muro dos nosos sufrimentos;
é dicir: esteamos onde esteamos
habemos de vivir
coma se nunca houbésemos de morrer.

III

Arrefriarase este mundo,
unha estrela entre as estrelas;
por outra banda unha das máis pequenas do universo,
é dicir, unha pinga brillante no veludo azul,
é dicir, este inmenso mundo noso.
Arrefriarase este mundo un día,
algún día deslizarase
na cega tebra do infinito
-non como unha bóla de neve,
non como unha nube morta-,
como unha noz baleira.
Desde agora mesmo hase de sufrir por todo isto,
ha de sentirse a súa tristeza desde agora,
tanto ha de amarse o mundo en todo instante,
háselle de amar tan conscientemente
que se poida dicir: vivín.

AUTOBIOGRAFIA

Nacín en 1902
non volvín nunca á miña cidade natal
non me gustan os retornos
aos tres anos en Alepo era neto do baxá
aos dezanove estudante na universidade comunista de Moscova
aos corenta e nove outra vez en Moscova invitado polo Comité Central
e desde os catorce anos son poeta

hai homes que coñecen as diferentes clases de herbas; outros, de peixes;
eu, de separacións
hai homes que se saben de memoria o nome de cada estrela;
eu, de nostalxias

durmín nos cárceres e nos grandes hoteis
coñecín o fame e tamén a folga de fame e non hai prato
que non probe
aos trinta anos quixeron aforcarme
aos corenta e oito quixeron concederme o Premio mundial da Paz
e concedéronmo
aos trinta e seis durante medio ano só puiden percorrer catro metros
cadrados de formigón
aos cincuenta e nove voei desde Praga á Habana
en dezaoito horas
non coñecín a Lenin pero fixen a garda de honra xunto ao seu féretro en 1924
en 1961 o mausoleo que visito son os seus libros
intentaron afastarme do meu partido
pero fracasaron
tampouco fun esmagado polos ídolos caídos
en 1951 viaxei por mar cara á morte cun novo camarada
en 1952 co corazón cascado esperei a morte durante catro meses
estiven locamente celoso das mulleres ás que amei
non envexei a ninguén nin sequera a Charlot
enganei ás miñas mulleres
pero nunca falei mal dos meus amigos ás súas costas
bebín pero non son un borracho
tiven a sorte de gañarme sempre o pan coa suor da miña fronte
se mentín foi porque sentín vergoña allea
por piedade
pero tamén mentín porque si
montei en tren en avión e en coche
a maioría non pode facelo
fun á ópera
a maioría non pode ir e nin sequera sabe que existe
con todo desde 1921 non vou a moitos dos sitios
onde vai a maioría a mesquita a igrexa a sinagoga
o templo o curandeiro
pero ás veces gústame que me lean a borra do café
publicóuseme en trinta ou corenta linguas
pero estou prohibido en Turquía na miña propia lingua
ata agora non tiven cancro
tampouco é obrigatorio
nunca serei primeiro ministro ou algo parecido
tampouco me gustaría selo
nunca fun á guerra
non descendín aos refuxios no medio da
noite non percorrín os camiños do exilio baixo o voo rasante dos avións
pero me namorei xa preto dos sesenta
camaradas en poucas palabras
hoxe en Berlín aínda que morto de nostalxia
podo dicir que vivín como un home
pero os anos que me quedan por vivir
e as cousas que poidan sucederme
quen o sabe?

(Esta autobiografía foi escrita en Berlín Oriental o 11 de setembro de 1961)

UNHA VIAXE, VIAXE. (IX) Chegada a Turquía

2010-07-05T22:01:00.010+02:00

Xoves 26 de decembro

Ás cinco da tarde sae o barco para Çesme.
Achégase o momento máis conflitivo da viaxe: a aduana turca. Chamada a Galicia, mantendo o teléfono acendido mentres pasamos os trámites da aduana. O policía que está no computador é novato, non sabe buscar o nome. Nervios. Tarda. Tensión. Chama a un compañeiro e volve comezar o proceso. Termina. Colgamos o teléfono… ¡e vémonos fóra do edificio sen que nin sequera revísennos a equipaxe!

Taxi á estación de autobuses. Autobús a Izmir.
E xoves, por fin chegamos a casa. Un longo camiño ata aquí. Sete días levounos chegar. Tres trens, tres barcos, taxis, autobús, metro… Pero ao final, toda a tranquilidade do mundo.
Nunha hora chegaremos á querida Esmirna. Chegarei aos meus dous centros do mundo: Ismail bey, e o balcón de Ahmet. As dúas únicas cousas irrenunciables que ten este planeta.

Sempre que chego pregúntome como é posible que poida vivir noutro sitio que non sexa este. Sempre que me vou pregúntome como é posible que sexa capaz de deixalo. Pero o diñeiro fainos escravos a todos. Algúns teñen a sorte de poder gañalo onde lles gusta vivir, e outros non.
Non podo explicar o que sinto ao estar neste país. Aparentemente Turquía tiña todos as características para que se me fixera incómoda, e contra todo prognóstico quedei fascinado por el desde que crucei a súa fronteira na Tracia a primeira vez que vin, fai xa tantos anos. Foi un frechazo…, e Esmirna foi a frecha.

Para min hai tres países que sempre se me pareceron: Rusia, España e Turquía. É posible que sexan os máis diferente a aquel no que nacín. Quizá máis que buscar un reflexo do que somos no que amamos, busquemos en realidade o que non somos, aquilo que nos falta, “a outra metade da alma que perdemos ao caer neste mundo”.

Gustaríame poder sentir por España amor no canto de odio, gustaríame poder vela cos ollos da bondade e non cos ollos do rancor que sempre sente a escravitude cara a quen escraviza. Se fose libre, ata podería unirme a ela para sempre. Pero por nacer condenado a esa unión sen o meu consentimento, só podo sentir por ese país desprezo e rancor. E non me gusta sentir isto. Quizá o que nunca lle perdoe, máis que o feito de que me obrigue a permanecer unido a ela contra a miña vontade, sexa o feito de que me obrigou a vivir con odio no meu corazón. Porque sei que eu non nacín para odiar.

E iso que chaman España (da que quito a Galicia, Euskadi e Cataluña) ten algunhas das cousas que máis me fascinan do mundo: a sinagoga Samuel Leví de Toledo, Velázquez (que era un xudeu portugués), Goya, a paella, Quevedo, Unamuno (que era vasco), Fernando de Rojas (que era xudeu), as chairas castelás, Miguel Hernández, a cerámica de Talavera, Buñuel, Erice, o flamenco, La Niña de los Peines, Lorca, Toledo, o Ribera del Duero, Los Monegros, O Greco (que era cretense), O Greco, o Greco, O Quixote, o xerez Pedro Ximénez, os republicanos do 36, Durruti (que era do mundo), O Enterro do Conde de Orgaz (dun cretense), Picasso, a tortilla de patacas, Machado, o prerrománico ramirense…

España, Rusia e Turquía. Países de contrastes imposibles, de delirios desmesurados, de irracionalidade desapiadada, de absurdo, de surrealismo, de misticismos sublimes, de poetas estremecedores, de sensibilidade e brutalidade extremas.

Curiosamente os tres teñen no centro do seu corpo chairas ardentes que lles abrasan e xéanlles as entrañas e que lles impulsaron a saciar esa desesperación conquistando territorios e mares. Dos tres países, é posible que o que menos teña perdido a súa esencia sexa Turquía. Aínda que hai que dicir que a súa “homologación” ou uniformidade co mundo “occidental” é galopante.

Aparentemente Turquía é un mundo bronco, recio, intenso, violento, machista, militar, religioso… Pero cando un a coñece máis profundamente, descobre que detrás desa primeira aparencia existe unha vida chea de delicadeza, de refinamento, de sensibilidade, de tenrura, de feminidad, de lirismo, de emotividade. Un mundo bondadoso, amigable, que comparte e acepta, un mundo que che desarma coa súa asombrosa hospitalidade. Esa contradición extrema está no individuo e no país, na paisaxe e na súa cultura, na súa gastronomía e na súa música, na súa política e na súa historia. Puiden ver os trazos máis negativos que teñen e tamén o máis positivos. Non se pode ter unha moeda dunha soa cara, a tomas co anverso e reverso, ou a deixas.

Hai cousas que en Turquía que resultan certamente insoportables. Algunhas delas son tan insoportables como as que había en Europa cincuenta anos atrás. Son produto dese nacionalismo fascistoide e populista chamado kemalismo, do atraso económico, dunha reaccionaria compresión do islán (aínda que sexa a menos reaccionaria das existentes), de tradicións moi arraigadas, ou da incultura (cando un le os libros de texto dos escolares, sinxelamente, alucina).
É terrible ver aos nenos traballando en talleres, realizando o traballo de adultos, con horarios interminables. É unha visión á que non se pode afacer ninguén. Ás veces fun a buscar a algún amigo á fábrica, ao final do día, e puiden ver o terrible cansazo reflectido na cara de nenos de once e doce anos que levaban todo o día traballando como homes. É desesperante.
Despois está a situación da muller. Excede o imaxinable. Son concepcións tan profundas e tan alucinantes que non parecen reais. O turco en xeral ten a completa seguridade de que a muller é inferior ao home. Está disposto a defender, “razoar” e “teorizar” esta aberración durante as horas que sexa preciso. O turco progresista cre o mesmo pero está disposto a negalo, e ata a loitar porque deixe de ser así. Pero na súa vida diaria, en relación coas mulleres da súa casa ou das que trata, o seu machismo profundo non difire moito do turco medio. Como en todo hai numerosas excepcións que nunha sociedade tan profundamente machista, teñen un mérito inmenso.
É certo que nas universidades, entre a mocidade do centro das cidades europeizadas, os comportamentos entre mozos de distintos sexos imita o de calquera cidade europea, pero este aparente cambio ten moito diso, de imitación, máis que dun cambio real respecto dese machismo que está enraizado no máis profundo do home turco.

A situación está cambiando, pero faio cunha lentitude que colmaría a paciencia do mismo Buda, e léxicamente este cambio comeza polo máis superficial. Como exemplo podo dicir que esa tradición dos matrimonios concertados polas familias, forma da que casaron todos os meus amigos turcos menos un, sobrevive aínda hoxe. O meu amigo N. (que se considera socialista) hai pouco máis dun ano que casou á súa filla nun matrimonio concertado no que a moza non tivo nin unha palabra que dicir. A filla do meu amigo Ahmet casou con quen ela elixiu. A diferenza veu porque a segunda foi á universidade e a primeira non. E estamos falando dun barrio da cidade máis europeizada de Turquía. Un pódese imaxinar o que é o resto do país.
Aínda así hai que dicir que dentro das casas, a diferenza na relación entre o marido e a esposa, entre os fillos homes e as fillas, entre nais e fillos, non difire en case nada da de calquera familia convencional europea.
O feito de que o Corán diga que o home e a muller son iguais, como o son entre si as púas dun peite, non significa nada para un turco. E aínda pertencendo ao islán máis suave e moderado de todo o mundo islámico, as súas tradicións turcas, e a influencia árabe deron como resultados unha sociedade profundamente discriminatoria coas mulleres.
A falta de liberdades civís, a inculcación de case todos os dereitos humanos, a presenza atafegante do exército e o militarismo na sociedade, a terrible situación dos kurdos, a corrupción xeneralizada, a precaria sanidade… e o nacionalismo fanático de grandes sectores da poboación.
Pero hai unha Turquía que loitou polas liberdades dunha forma incansable e heroica, que se enfrontou á barbarie, ás inxustizas e á ignorancia con tanta forza que asustou de tal forma ás forzas reaccionarias que çestas vironse obrigadas a dar innumerables golpes de estado. E estes son a máis fiable proba da intensidade e profundidade da loita.

Con todo o bo e o malo Turquía sedúce, hipnotiza, fascína, meteseche no sangue e na alma.
Desentrañar as causas sería longo e dificultoso, e tampouco sei se merecería a pena, porque sería como destripar un soño. A sedución deber ter ese algo de irracional, de misterio, de sorpresa. Pero se tivese que apuntar algunha causa sinalaría a súa incrible hospitalidade. Para os que chegamos de culturas individualistas, introvertidas, nas que as leis da hospitalidade perdéronse fai moito (se algún día existiron), o comprobar que sentido tan profundo teñen os turcos desa palabra, sorprende, asombra. De aí provén esa sensación que un ten ao saír á rúa, a sensación de que todos os que che rodean son amigos e non inimigos ou indiferentes como ocorre no noso competitivo mundo. O turista xeralmente pode ver soamente uns leves trazos da amabilidade dos turcos, o atentos que son, como se desviven por que estean ben, por levarlles aos sitios polos que preguntan, por facerlles a estancia agradable.
Tamén pode ver os máis mezquinos: hai unha mafia branca disposta a sablear ao turista de todas as formas posibles. Desde as axencias de viaxes dos países de orixe ata o regreso, unha caterva de mafiosiños está disposta a quitarlle ao turista todo o que poidan. Conchabados os guías cos hoteis, os condutores de autobús cos vendedores de souvenirs, os restaurantes cos taxistas… todos repártense o pastel do adoceado turista de “tour”, en comisións do que lle logran quitar ao engreído “occidental” que coa súa ridícula superioridade cre estar facendo un negocio redondo, mentres os turcos, disfrazados de ineptos, alixéiranlles o peto. O yuppie francés vaise encantado crendo que leva un kilim antigo, polo que pagou un prezo que os comerciante celebran con raki. O que el non sabe é que a “antigüidade” da alfombra conseguiuna o intelixente comerciante turco pondo o kilim nunha rúa de intenso tráfico para que os coches pasen sobre el. Así, roda tras roda, é como consegue darlle esa “antigüidade” que tanto engaiola ao burgués francés que volve a París encantado. Ao final non queda outro remedio que aplaudir ao xusticieiro comerciante turco que consegue que o pedante superioridade do “occidental” leve o seu merecido.

Sería moi doloroso para “occidente” saber cantas desas cousas que el considera consecucións da súa civilización, son en realidade de orixe turca: desde o café aos tulipans, a musaka ao yogurt.
Europa, historicamente sentiuse ameazada por ese interese turco de estenderse cara ao oeste. E esa ameaza foi agrandada por un catolicismo que sempre se sentiu obrigado a defender a Europa cristiá do invasor otomán que era inaceptablemente musulmán. E a substitución dese deber de salvagardar a Europa do invasor otomán aínda pode verse nos razoamentos que fai a dereita europea (e non só a dereita) no seu intento de que non entre Turquía na Unión Europea, invocando pretextos non moi diferentes aos que aqueles dexenerados papas emitían fai séculos. O eurocentrismo levántase sobre o desprezo, a ignorancia e o desinterese de todo o que está fóra das súas fronteiras.
O que logra convivir de verdade cos turcos, nas súas casas, nos seus café, nas súas festas, nos seus ritos, dáse conta da magnitude que ten a palabra hospitalidade entre eles. É asombrosa. A plabra “misafir” é un talismán que o cambia todo. O traducila por “hosped” ou “invitado” non reflexa todo o significado que garda. Escribía Pierre Loti en 1913: “Todos ofrécenme os seus desexos dunha feliz viaxe e suplícanme que volva outra vez. A GRATITUDE TURCA NON SE CANSA XAMAIS”

QUE É UN PAÍS?

Cando se visita un país esquécese case sempre de que o fundamental dun país é a xente.
Percorren miles de quilómetros para ver monumentos, paisaxes, praias, edificacións, parques, montañas, lagos, museos…
Percorrer miles de quilómetros para saber como eran os antepasados remotos que vivían nun territorio, e nada lles importe como son os seres humanos que viven hoxe nese mesmo territorio.
Volven de Exipto, da India, de Turquía, de Xapón ou Grecia habendo percorrido mil ruínas, cen templos, cincuenta paisaxes marabillosas…, e sen haberse achegado nin vagamente ao elemento fundamental dun país: aos seres humanos que o poboan. Quizá a algún comerciante nun bazar, ao camareiro do bar do hotel, a algún ligue ocasional…, pero nada auténtico.
Cantas persoas fan unha viaxe para entender aos seres humanos dun lugar determinado? E pola contra cantos o fan para comprender a proporción dun templo, a floración das cerdeiras, a beleza dos desertos ou o espectáculo de ver amencer no cume dalgunha montaña mítica? Está claro que hai moitos bos viaxeiros (o turista non conta como animal racional), pero a gran maioría da xente que viaxe só vai buscando un cambio xeográfico e, como moito, coñecer cousas “famosas”. A palabra que empregan as axencias que lles venden as viaxes é o suficientemente clara: “paquete”. Véndenlles un “paquete”. Nel vai todo incluído: hotel, pensión completa ou incompleta, visita á pirámide de…, excursión ás cataratas de…
Pero nunca está incluído o esencial: as persoas, os habitantes, a vida real. En xeral, non se contempla que a causa fundamental para desprazarse a un país sexa ver, coñecer, estar con sere humano, cousa que sempre será máis excepcional que as ruínas de Delfos, ou o lago Tikikaka.
Dirase que é unha tarefa dificultosa, que a barreira do idioma é insuperable, que é imposible obviar a liña divisoria que existe entre o autóctono e o visitante, que en tan pouco tempo como se pode comprender á idiosincrasia dun país etc.
Estúpidas escusas.
A causa real é que só se viaxa para cambiar de lugar, para poder preocuparse mellor dun mesmo por un tempo determinado, sen que un horario obstaculíceche a empresa fundamental de non interesarse de verdade por nada que non sexa un mesmo.
A xente colecciona unha retahíla impresionante de países que visitaron e non coñeceron, dos que sabe todo menos o fundamental: quen e como son os seus habitantes. Porque eles son o único capaz de explicar a natureza, a historia, a cultura e as súas manifestacións.
Cando comeza un a coñecer, é cando verdadeiramente se fascina. Cando se profunda é cando comeza un a atopar os tesouros. A superficie está arrasada, esquilmada, erma.
Tempo e insistencia, esforzo e paciencia, todo o realmente interesante está nas profundidade. E o camiños para chegar sempre pasas os polas persoas, elas son a chave.

De praia en praia, de país en país, de tour en tour que hostia pódese atopar?
Menos cantidade e máis calidade.
A xente, un país é a xente. O pobo, a alma do pobo, iso é un país.

UNHA VIAXE, VIAXE. (VIII) ILLA DE QUÍOS

2010-06-28T20:24:00.006+02:00

Mércores 25 de Decembro

O barco chega a Quìos máis cedo do previsto. O timbre do teléfono soa en metade do sono avisando de que estamos chegando á illa. Sen dúbida é un erro pagar un camarote para usalo tampouco tempo.

Outra vez nesta illa, parada inevitable para chegar a Esmirna sen ir por Istambul. É o último territorio europeo a uns cantos quilómetros da costa turca de Asia Menor.
O barco atraca no pequeno porto que está no paseo que bordea a pequena bahía, e onde están as oficinas de turismo, os hoteis, os modernos pubs e as cafeterías. Como son as tres da mañá e está todo pechado imponse ir a un hotel. Meténdose por unha das rúas que desde o paseo marítimo entra na cidade, e a poucos metros, detrás da antiga mesquita, hai un pequeno hotel chamado Xenos. É barato, e non está mal. Na tv. cáptanse xa canles turcas, algo que nos é raro se se considera que desde Quíos pódese ver a costa turca. O volver escoitar falar en turco fai que creza a miña impaciencia por chegar.

Esperamos poder saír para Turquía mañán. É difícil de saber porque as sempre envelenadas relacións entre Grecia e Turquía fan que o paso en barco de Quíos á localidade turca de Çesme, (“Chesme” en turco significa “fonte”), sexa sempre imprevisible, cara e dificultosa.
Sería fácil saber cando chegan os barcos de Atenas e pór o barco de Quíos a Çesme logo da súa chegada. Pero non, como se trata de dificultar ao viaxeiro o máis posible o saír dun país e entrar no outro, o barco para Turquía sairá pouco antes de chegar o de Atenas. E ao día seguinte non chegará barco de Atenas nin sairá barco para Turquía. Sempre termina un esperando un día ou dous para moverse de Quíos. É a illa tea de araña.
Paciencia e a sacar proveito dos imprevistos. Non hai présa, isto é a viaxe.

“Quíos, illa de viños (…) Quíos, de doces sombras. Quíos, que reflicte sobre as mareas os seus grandes bosques, as súas costas, os seus palacios, e algunhas veces na tarde, un coro danzante de raparigas…”
Quizá non teña ese lirismo romántico co que a imaxinou Víctor Hugo, pero é unha illa bonita, na que o vento vólvese mar para seducir as aspas dos grandes muíños que sobre as rocas mariñas esperan encantados que xurda do mar un Quijano anacrónico que rompa o maleficio que os mantén inmóbiles, e lles de vida.
É unha das illas máis grande de Grecia. Ten interesantes pobos, únicos pola súa arquitectura e decoración. E ademais, non ten demasiado turismo (se é posible dicir isto dalgún sitio en Grecia), no inverno practicamente ningún.

O porto está na cidade de Quíos que é a capital da illa. É unha pequena cidade duns quince mil habitantes. Ten unha parte antiga dentro dunhas murallas, levantadas polos bizantinos no século X e reconstruídas despois polos xenoveses, que podería ser preciosa se non estivese tan abandonada. Aínda que agora, vese que está sendo restaurada, e xa hai algunhas rúas e algunhas casas moi ben rescatadas da desidia. Nesa cidadela hai un bonito café nunha desas casas restauradas. Tomamos un café nel e compramos unhas preciosas caixiñas de lata con “mastija” dentro, que é unha resina que se dá nesta illa e que se masca como un chicle natural cun lixeiro sabor a madeira. Como é dixestivo, é tranquilizante, e ademais perfuma o alento, era moi apreciado no harén dos sultáns. Cando Quíos pertencía ao imperio otomán, a produción enteira desta resina tan apreciada, ía para Istambul, e fundamentalmente para o serrallo do Topkapi.
O lentisco, árbore do que se extrae esta resina, crece en todo o Mediterraneo, pero é en Quíos onde máis se dedican a el. Elabórase tamén unha bebida capaz de abrasar unha garganta de ferro.

Quíos é un dos sete lugares que se disputan o ver nacer a Homero. Nos Himnos Homéricos dise “o ancián cego da rochosa Quíos”. Aínda que parece máis probable que fose Esmirna (Bayron chámao o “esmirneo cego”) quen alumase ao aedo (ou aos aedos) que coñecemos por Homero.

Pero na illa insisten sobre a paternidade do gran poeta e ata din saber cal é o lugar concreto do seu nacemento: en Kardamyla, no norte. A un menhir que alí hai, chámanlle “a pedra de Homero”.
Herodoto, que a parte de ser un incansable viaxeiro, foi o primeiro historiador de occidente, narra un suceso ocorrido nesta illa en S. V a.C., século no que el viviu. O relato ten un interese excepcional, e aínda que conta un feito doloroso, resulta emocionante polo que nos descobre.
“Por esas mesmas datas (…) na capital da illa, a uns nenos que estaban aprendendo as primeiras letras esborrallóuselle o teito encima, de maneira que, de cento vinte que había, só un escapou con vida”.

É a primeira vez na historia de occidente que se nos fala da existencia dunha escola á que asisten os nenos da comunidade. A primeira constancia que temos de ensino xeral para toda a poboación. Ata Grecia, a escritura, naquelas culturas que a alcanzaron, estaba reservada para a elite sacerdotal ou do poder político, e o control que estas castes tiñan dela facíaas máis poderosas.
A través da narración, da que podería ser a noticia dun telexornal, Herodoto ilumínanos cun flash o momento emocionante no que, por primeira vez na historia, a alfabetización esténdese a todos os cidadáns. Este é un feito fundamental que diferencia a Grecia do resto dos pobos da antigüidade. Un feito esencial á hora de explicar o “milagro” grego.
Herodoto naceu en Alicarnaso, a actual Bodrum, na costa sur de Turquía.

Quíos foi ocupada polos turcos no S. XI, e pasaron por ela bizantinos, venecianos, xenoveses…
Nesta illa tivo lugar un dos episodios máis terrible da loita de independencia grega. É o que se coñece como “A matanza de Quios”, que Delacroix inmortalizó no seu famoso cadro.
En 1822 os otománs mataron aquí a vinte mil gregos e levaron como escravos a corenta e sete mil. Foi a súa vinganza polo ataque grego contra poboación turca. O cadro de Delacroix, e o poema de Víctor Hugo “L’enfant de Quios”, sobre a masacre, axudaron a que Francia, Inglaterra, Austria e Rusia apoiasen a independencia grega fronte ao imperio otomán. A guerra terminou en 1829, Quíos aínda terías que esperar ata 1912 para ser parte da Grecia independente.

L'enfant de Chio

"Ô horror ! horror ! horror !",
W. Shakespeare, Macbeth

Les Turcs ont passé là. Tout est ruine et deuil.
Chio, l'île des vins, n'est plus qu'un sombre écueil,
Chio, qu'ombrageaient les charmilles,
Chio, qui dans les flots reflétait ses grands bois,
Ses coteaux, ses palais, et le soir quelquefois
Un choeur dansant de jeunes filles.

Tout est désert. Mais non ; seul près des murs noircis,
Un enfant aux yeux bleus, un enfant grec, assis,
Courbait sa tête humiliée ;
Il avait pour asile, il avait pour appui
Une blanche aubépine, une fleur, comme lui
Dans le grand ravage oubliée.

Ah ! pauvre enfant, pieds nus sur les rocs anguleux!
Hélas ! pour essuyer les pleurs de tes yeux bleus
Comme le ciel et comme l'onde,
Pour que dans leur azur, de larmes orageux,
Passe le vif éclair de la joie et des jeux,
Pour relever ta tète blonde,

Que veux-tu ? Bel enfant, que te faut-il donner
Pour rattacher gaîment et gaîment ramener
En boucles sur ta blanche épaule
Ces cheveux, qui du fer n'ont pas subi l'affront,
Et qui pleurent épars autour de ton beau front,
Comme les feuilles sur le saule?

Qui pourrait dissiper tes chagrins nébuleux?
Est-ce d'avoir ce lys, bleu comme tes yeux bleus,
Qui d'Iran borde le puits sombre ?
Ou le fruit du tuba, de cet arbre si grand,
Qu'un cheval au galop met, toujours en courant,
Cent ans à sortir de son ombre ?

Veux-tu, pour me sourire, un bel oiseau des bois,
Qui chante avec un chant plus doux que le hautbois,
Plus éclatant que les cymbales ?
Que veux-tu ? fleur, beau fruit, ou l'oiseau merveilleux ?
- Ami, dit l'enfant grec, dit l'enfant aux yeux bleus,
Je veux de la poudre et des balles.

Victor Hugo, Les Orientales.

O neno de Quíos

Alí o Turco pasou! Alí, como furacán de sangue e duelo,
o rastro dos seus pasos deixou en ruínas e en cascallos sobre o chan.
Quíos, a illa dos doces viños, de montañas e vales ondulados,
Quíos, a dos bosques de lentisco, que se ufanou nas augas retratada,
hora do Turco so o poder impío semella no medio do mar peñasco umbrío.

Baixo o bárbaro azoute do tirano que de duelo e de loito cubriuna,
é o seu antigo esplendor recordo van, é o seu chan feraz ermo deserto.
Os seus fillos onde están? Nobres caeron na lide desigual e funeraria,
e hoxe non turba no seu soño aos que foron planta humana na praia solitaria.
Pero, alí xunto ao muro do soberbio palacio derruido,
un tenro neno, candoroso e puro, pálido e dorido,
apoiado nunha árbore de oxiacanto inclina a cabeza afogado en choro.

Pobre neno, espido e pesaroso, a quen feriu co seu furor a sorte,
orfo, hélas! seica sen repouso, dí que pode no teu duelo distraerche?
Doce neno inocente, que busca a túa ilusión nos seus afáns?
Por que asome o pracer sobre a túa fronte, e en luxo de alegría engalánesche,
e morran as túas congoxas, eu dareiche o agasallo que ti escollas.
Que queres por que volvan os teus cabelos a embelecer en bucles arranxados
as brancas costas que se ornou con eles? Agora desaliñados
cal as follas do salgueiro caen chorosos, indo a empañar a túa fronte coas súas ondas,
e os teus azuis ollos tan fermosos vélanse, ai! baixo as suas hebras louras.

Que é o que pode disipar, criatura, dos teus pesares a tormenta escura?
¡Ah! Que pode alegrarche, pobre neno? Queres a flor que se suspende airosa
sobre o pozo de Irán fondo e sombrío, a flor de lis, máis bela que a rosa,
azul como os teus ollos, cuxo azul ao do ceo dese envexas?
Ou a froita da árbore admirable que un cabalo a galope tardaría
cen anos con empeño perdurable para cruzar a súa sombra, e non podería?

Ah, dei se sorrirás dándoche o ave que ao bosque anima coa voz máis suave!
Que queres, inocente criatura, para rir e prorrumpir en canto,
para arroxar da túa alma a tristura e da túa face a palidez e o choro?
Queres a bela flor marabillosa? Queres a froita do tubá saborosa?
Ou seica o ave de pintadas ás?
-Amigo, o neno grego respóndeme, quero pólvora e balas!

Canto debe a Grecia moderna aos románticos, a Byron, a Keats, a Hölderlin, a Víctor Hugo, a Heine, a Delacroix, a Chateaubriand a Göete? Como esta sacra terra fixo soñar e crear, loitar e sentir a filósofos, poetas, pintores, novelistas, escultores, revolucionarios…
Antes e despois foi motivo de veneración, admiración e inspiración, pero foi no romanticismo onde o amor por Grecia foi máis profundo. E de todos os románticos foi Lord Byron quen máis a amou. Loitou por ela, escribiu dela e morreu nela. En Mesalogui, á entrada do golfo de Corinto, fronte a Patras, está a estatua que os agradecidos gregos levantaron na súa honra. Aínda que sexa certo que o mellor poema de Byron tivera sido a súa vida, a súa poesía é o suficientemente boa como para que debese ser un pouco máis lida. Del é este poema á amada patria elixida titulado Himno a Grecia.

HIMNO A Grecia

Cícladas illas, illas da Grecia,
que o mar Exeo coas súas ondas baña,
onde xurdise a materna Delos,
berce de Apolo.

A ardente Safo, do amor mestra,
aquí pulsou a septicorde lira;
aquí de Alceo resoou o divino,
plácido canto.

Dos vosos campos na verde alfombra
manto de flores primavera tende;
aínda lanza Febo sobre os nosos campos
vívido raio.

Todo se eclipsa menos a vosa gloria;
o bronce morre e desfaise o mármore;
mais queda o nome do home guerreiro,
prole de Marte.

Queda de Lesbos a armoniosa lira,
a voz sublime do Esmírneo cego,
a do Teyo o galano ancián
cítara branda.

Allende o Ponto, cuxas iras doman
do vago vento nas veloces ás,
de onde nace, onde morre o día,
voan os seus cantos.

Desde a cima do ergueito monte
de Maratón descubriredes o chairo,
e alá..., máis lonxe..., o inchado golfo
de Salamina.

Noutro tempo, sobre aquela roca
un rei de reis contemplou altivo
o fondo mar que ante os seus pés fervía
cheo de naves.

As ondas cobren innumerable armada;
enche os campos multitude guerreira;
homes sen conto, da súa voz pendentes,calan atónitos.

Contounos Xerjes ao nacer a aurora,
contounoss logo ao expirar a tarde:
millóns eran ao raiar o día,
nin un á noite.

Onde os fortes, os guerreiros onde,
que ameazaban dominar a terra?
O eco só responderlle puido
rouco quixándose.

Onde hoxe, oh, patria!, os teus preclaros fillos
armipotentes na lide sañuda?
Por que non soa nas tendidas praias
grito de guerra?

Xace no po a esquecida lira
e xa non latexa o corazón robusto.
Cando de gloria e liberdade o himno
libre resoa?

Ai! Que me resta na miña dor inmensa?
Choro e vergoña pola patria escrava;
bañade en vagoas as que a Grecia oprimen
duras cadeas.

Ah, nin vergoña na vosa face, nin choro!
Descobre, ¡oh, terra!, o teu profundo seo,
e tres sequera dos trescentos brota...
Tres espartanos.

Como o fragor dos torrentes, zumba
o das sombras vigoroso berro:
"Alzade vós a durmida fronte
un tan só".

Todos calades. Novos cantares soan;
enchede as copas de escumante viño;
bélicos himnos ao feroz entoe
tártaro errante.

Na vosa afronta durmiredes tenaces?
Por que non soa o belicoso canto?
Por que non emprende a falanxe altiva
pírrica danza?

Para fixar o pensamento alado,
Cadmo inventou os persoais signos;
dos arxivos conservades as letras,
non as súas fazañas.

Enchede as copas de escumante néctar,
bebede de Samos o ardente viño
que Anacreonte celebrase un día
plácidamente.

Cantou Anacreón o amor e o viño,
cal do tirano Policrates servo;
mais era heleno Policrates: berce
déralle Samos.

¡Do Quersoneso vengador tirano,
rompe os lazos que nos ligan hora!
¡Cargue os teus brazos a pesada lanza,
forte Milcíades!

Enchede as copas de escumante viño;
alá nas rocas da antiga Suli
quedan os restos de potente raza,
sempre guerreira.

Quizá acharemos entre aqueles bravos
quen nos conduza á brava liza,
e tinto en sangue o fulminante ferro
leve ao combate.

Non dos francos esperedes axuda,
que reis teñen de venales almas;
libres fáganvos, para sempre libres,
os vosos aceiros.

Enchede as copas de escumante viño;
virxes dancen na selva umbría;
eu admiro o brillo dos seus negros ollos,
niño de amores.

Mais, ai!, será que tan fermosos peitos
deban un día amencer cativos?
Será que cinga tan fermosos brazos
férrea cadea?

Conducídeme aos mármores de Sunio,
onde acompañen o meu laiar as ondas;
eu entón, cal moribundo cisne,
canto suave.

Nunca esta terra habitarán escravos;
arme as destras o fulmíneo aceiro;
caia en pedazos, de escumante viño,
rota a copa.

Lord Byron

Parece que Byron terminou dos gregos ata os collóns. Rifas, enfrontamentos, discusións interminables… Aqueles gregos heroicos do pasado xa non existían. Séculos de dominación otomá e desidia helénica, lograran sepultar a sacra antiga Grecia soñada polo poeta. Morreu venerado polo pobo grego e decepcionado do pobo grego.

Os amores e os soños desintegranse cando a realidade tócaos.

Hoxe é Nadal. Himnos e ritos ortodoxos retransmitidos pola tv grega. Sempre que asisto aos ritos da igrexa ortodoxa doume conta do terrible, angustiosa e tétrica que é a igrexa católica e o seu enfermizo ritual. Un ve pasar pola rúa a un pope coa súa muller e os seus fillos, e dáse conta de toda a tristeza que hai detrás dos curas católicos. Podes ver popes nos cafés, xogando cos paisanos ao backgammon, ou á cabeza dunha manifestación antiamericana como aquela a a que asistimos os catro galegos en Retzimnon, Creta, o día no que P. e P. confeccionaron no cámping a bandeira galega (a primeira bandeira azul, branca e vermella, que se manifestou na historia de Creta).

E dentro das igrexas ortodoxas os fieis falan, móvense, viven. Nas igrexas católicas, calan, rezan, inmobilízanse e morren.

Nas procesións ortodoxas a xente vai nun tropel alegre, vivaz e caótico, con ramos de oliveira e loureiro, flores e palmas. Teñen algo de dionisíacas. En Anoguía, nas montañas de Creta, o domingo de pascua, nunha procesión destas, á que asistimos “en representación do ateismo mundial”, as xentes botábannos desde as fiestras, auga de xasmín e pétalos de rosas, mentres os devotos gregos, literalmente alegres como pascuas, entoaban himnos baixo esa indefinible luz cretense. Nada que ver son esas tortuosas, ferintes e desapiadadas procesións católicas.

Nunha mesma rúa de Saraievo, antes de ser destruída, había unha sinagoga, unha mesquita, unha igrexa ortodoxa e unha igrexa católica. Visitei os catro templos un detrás doutro, e o único que daba pavor era o católico. O seu Cristo sanguento e torturado, a súa dolorosa co corazón cravado por sete puñais, a súa santa Lucia cos ollos nunha bandexa, a súa Piedade: unha muller co cadáver o seu fillo no colo, os seus pendóns morados… Morte, tortura, tristeza, dor, escuridade, silencio… Ata as azucenas teñen un cheiro triste nas igrexas católicas.

Quíos. O 25 de decembro, en Grecia tamén é día festivo, está todo pechado. A pequena cidade aparece baleira e tranquila.
Como ninguén é capaz de asegurarnos que hai barco, consultámolo nun cíber. O barco sae para Çesme ás cinco da tarde, pero do 26.
Outra noite aquí. Para que cambiar o hotel ?
“Xenos”, co nome que ten sería unha bobada. Onde mellor van estar os “estranxeiros”?
Rúas baleiras con sabor a sangue ocre.
Os mercados pechados sofren un abandono que lles resulta inexplicable. Estreitas rúas con vestixios turcos, como pegadas dun pasado aínda non resolto.
Mar con cans, sae o sol. Mar con pescadores, ocúltase o sol.
Edificios de aspecto helénico.
A casa antiga onde nos hospedamos fai anos, cando aquel grupo metade galego metade vasco dirixiámonos a Esmirna, agora é un luxoso hotel cunha moderna cafetería. Tomamos un martini nela, e lemos a Odisea en voz alta. Supoño que será como unha pregaria polo tempo perdido. Entón era verán e recordo que aquela noite un forte vendaval movía ameazadoramente as grandes ventás. Aquela casa era fermosa. Alí, nun extremo da suave bahía.
Era unha casa grande, de planta baixa e primeiro. Unha casa antiga, de balcóns e contraventás de madeira escura. Quizais tiña unha palmeira máis alta que a casa. E se non a tiña invéntoma, porque obviamente era unha desas casas que necesitan absolutamente unha palmeira ao seu lado. Agora é unha merda. Unha desas merdas condenadas á reforma perpetúa. Unha desas merdas que ninguén recordará, sobre a que ninguén escribirá, que nunca quedará no recordo de ninguén á que irán turistas sen alma a facer o burro. Será máis rendible, pero será só unha merda máis rendible.
Terraceo no parque. Tempo, moito tempo. Tempo lento, bendito sexas. Tempo que se move como unha tartaruga de chumbo. Marabilloso tempo que dura o dobre do outro tempo. É como ter dous tempos ao prezo dun. Tempo no que che dá tempo a facelo todo, e aínda che sobra. Ese tempo no que a xente sen alma abúrrese. Tempo de barcos que non parten, de trens que non chegan, de avións que non voan, de noites invernais…
Tempo de libros e música, de cadernos, de ensemesmamentos, tempo de palabras con ás, tempo con sabor a chocolate negro, con cheiro a bizcocho e canela, tempo de raki que incendia a lingua con chamas de anís, “tempo de falar a media voz”...

¡Oh, a gran comida de Nadal!
Pero estamos en Quíos. E neste día ninguén come fóra da casa. O que quere dicir que será difícil atopar un restaurante aberto. Cousa que tamén buscan grupos de soldados aos que lles tocou pasar o Nadal nalgún deses “feros” destacamentos de “palikaris” dispostos a morrer pola patria a mans do infiel otomán.
Indícannos un restaurante que está mesmo detrás do noso hotel, “Elliniki Kousina”. Desde o balcón da habitación vese o comedor do “restaurante de auténtica comida tradicional grega”. É un sitio cutre, e como no Nadal non debe comer moita xente fóra da casa, o que ten no expositor é bastante reducido, requentado, pobre e pouco. É a peor comida de Nadal da miña vida. Pero ten a súa graza comer así un día tan sinalado.
Provinciana tarde de festivo. Os pubs do paseo marítimo énchense,
tomamos cervexa.

Poderíase escribir un haiku.
Este é o meu 5,7,5, sen rima:

Con vento añil
parte á noite o día.
Espuma e neve.

A melancolía dos atardeceres dos domingos é azul de brisa que che acariña a cara. O azul é añil porque o ocaso é mediterráneo, e para os hindús o añil está relacionado cos acontecementos da vida e coa intuición. Ese vento convértese, á beira do mar, nun barco que se adentra na noite levándose a bordo o día e a luz, deixándonos baleiros e na escuridade.
Beber cervexa amarga para mitigar esa desolación amarga. A espuma que deixa a resaca das ondas golpeando contra os cantiis negros, e a cervexa, convértense en neve que nos fala do inverno no que sucede todo, e de como con cada grolo de cervexa e de tempo aumenta o frío que se sente na alma.

E no medio a “zarpa” fera da tristeza que sempre provoca os barcos que se van.

UNHA VIAXE, VIAXE. (VII), Atenas-Pireo-Barco Quíos

2010-06-10T12:54:00.014+02:00

Martes 24 de decembro

O almorzo no hotel resultou un triste espectáculo. Unha familia de gregos, pai, nai, dous fillos adolescentes e unha nena pequena, arrasaron literalmente o bufé. Non comeron aos cociñeiros porque se puñan corazas cada vez que saían da cociña para repor existencias.

Ante o asombro do resto do comedor, composto case na súa totalidade por orientais, aquela xentiña grega devorou vinte e oito ovos cocidos, dezanove croissants, dezaoito bolos de pan, sete racións de manteiga, quince racións de marmelada, doce de mel, cinco litros de zume de laranxa, trinta e dous tés, corenta e cinco pasteis e quince iogures, olivas, tomates, pepino etc.
O reconto do engulido foi feito pola pobre camareira que atendía o comedor. Aínda que facía xa moito tempo que todos terminaramos o noso almorzo normal, ninguén se moveu do seu sitio, porque a actuación da familia troglodita era digna de verse.
Cando terminaron, facendo xestos que indicaban que ainda quedaran con algo de fame, todos aplaudimos a fazaña.
Dado que a austera familia estaba relativamente delgada había que pensar que, unha de dúas, ou non almorzaban todos os días así, ou que unha solitaria con cinco cabezas posuía a aquelas xentes parcas no xantar. Dado que esta última causa era pouco probable, había que decidirse porque o resto dos días que non estaban no hotel Aquileas,almorzaban un un por cen (ou menos) do que lle apetecía. Ou sexa que pasaban un fame matinal máis grande que o Partenón.
O que máis me asombrou é o feito de que os pais non sentisen vergoña do espectáculo que estaban dando. E que non lle importase que todos os que estabamos asistindo a aquela frugal representación pensásemos que o resto do ano aqueles desapiadados proxenitores, sometían aos seus devoradores vástagos a unha brutal carencia alimentaria. Se toda aquela comida cabía nos seus estómagos, con qué os enchían cando non estaban en hoteis de bufé libre?
Que xentiña! Para matarnos de vergoña allea.

Imos andando ata a praza Omonia. Queremos visitar o que queda do mítico café Neón.
Agradable sorpresa: aínda que que cun toque refinado que o antigo non tiña, volveu a ser o café clásico que nunca debeu deixar de ser.

O Neón foi o café máis famoso de Atenas. Case un século de vida ata que unha desas cadeas hostaleiras que converten en lixo alimenticio e económica todo o que tocan, inflinxiulle unha reforma que algúns cremos que sería mortal de necesidade. Pero ao entrar agora puidemos comprobar que a reforma última volve respectar a idea do vello café, ata mantén algúns elementos da decoración do antigo Neón.

Os cafés son as igrexas dos laicos, as sinagogas dos revolucionarios, os templos dos artistas, as capelas dos namorados, as pagodas dos amigos, as mesquitas dos conspiradores.

Deben ser protexidos e respectados como a uténticos monumentos, como pontes baixo os que pasa a vida toda, como murallas que nos protexen do noxo individualista dos fogares, do cansazo e a monotonía das fábricas, do frío da soidade.

O PIREO

Baixo a praza de Omonia collemos o metro cara ao Pireo. O porto máis famoso do mundo. Desde que Temístocles decidiu, cinco séculos a.C., que sería o porto de Atenas, mantivo ese privilexio ata hoxe.

Aínda que pasou por momentos de escuridade nunca deixou de ter esa resonancia que lle dá os grandes acontecementos que viviu. Aínda que O Pireo é unha cidade distinta a Atenas, debido a que os seus centros urbanos xa están unidos, practicamente funciona como un dos barrios da grande cidade.
Desde a guerra do Peloponeso ata “Os mozos do Pireo”, este porto foi un lugar mítico. Hoxe é unha cidade de case douscentos mil habitantes, e o gran porto do mediterráneo. Desde aquí saen diariamente os barcos regulares que comunican coas infinitas illas que ten Grecia. Tamén o tráfico de cruceiros é intenso. Ao que hai que sumar o dos barcos comerciais cara ao Mar Negro, Oriente Medio, Suez…

Cando o visitou Chateaubriand a principios do S. XIX apenas tiña unha poboación de trescentos habitantes, en 1895 xa tiña cincuenta mil.
En 1922 os turcos incendian e arrasan Esmirna. Este acontecemento provoca que cheguen as primeiras ondas de refuxiados esmirnenses a Atenas.
Ao ano seguinte Grecia e Turquía asinan o Tratado de Lausana. Uns dos acordos deste tratado consistía en desprazar aos gregos (1.200.000) que vivían en territorio turco, a Grecia, e os turcos (600.000) que vivían en territorio grego, a Turquía. A separación foi unha atrocidade, realizouse en base á relixión. E debido aos longos séculos de convivencia, en moitísimos casos a relixión xa non coincidía coa etnia. Había gregos que se converteran ao islán, e turcos que se cristianizaran.
O gran poeta Premio Nóbel, Yorgos Seferis, foi un dos gregos desprazados que tivo que deixar Esmirna. O seu poema “Negación” fai referencia a ese triste feito. “Na praia escondida / Branca como unha pomba / Deunos sede ao mediodía / Pero a auga era salgada / sobre a area loura / Escribimos o seu nome / Bela soprou a brisa / E borrouse o escrito / Con que corazón, con que alento / Que desexos e que paixón / Tomamos a vida nosa ¡que erro! / E cambiamos de vida”
Debido a este terrible suceso que os gregos chaman A Gran Catástrofe, O Pireo triplicou a súa poboación. En Grecia vívese unha situación insólita: de cada catro gregos, un é refuxiado.
Os gregos desprazados, sobre todo de Esmirna (Izmir), Istambul, Pérgamo, etc., levaban miles de anos vivindo en Asia Menor. Co seu desprazamento trouxeron a Grecia unha cultura que se foi formando en contacto cos distintos pobos cos que convivían nas costas exeas da península de Anatolia: armenios, sefarditas, xitanos, árabes…, e sobre todo turcos.

O maior tesouro que trouxeron con eles foi ese marabilloso “rembétiko”, quizá o máis importante de todos os xéneros musicais gregos, que cambiou a súa música dándolle ese peculiar ritmo lento 9/8. O rembétiko fundamentalmente veu de Esmirna (sempre Esmirna), cidade da que chegou a ser sinónimo.
En Esmirna, nos café de Basmane, de Alsancak, de Kemeralte… tocábase e bailabase o rembétiko, e bebíase raki (uzo) con pratos de pepino salgado e de smek (chachik).
Tamén procede de Esmirna a danza “zeybekiko”, que está na orixe do rembétiko. Toma o nome dos “zeybeks” (mercenarios nin gregos, nin turcos, nin xitanos que vivían nos outeiros de Esmirna).

O zeybekiko é unha danza individual. Foi adaptada polos gregos e os turcos que a desenvolveron de forma distinta. Os pasos deste baile son todos improvisados o que provoca a posibilidade de que aparezan asombrosas expresións individuais.
Así, centos de miles de gregos de Asia Menor, sen máis pertenzas que o posto, instaláronse como puideron nos arredores das cidades de Grecia, e en O Pireo gran cantidade deles.
Sen traballo, sen diñeiro, estrañando a súa bela e afastada cidade, reuníanse polas noites nos cafés para beber, consumir droga, planificar algún delito de supervivencia, recordar a algún amigo encarcerado, destilar a nostalxia da súa perdida cidade ou cantar algún amor desgraciado.
O rembétiko é un tango bébedo, un fado narcotizado, un blues mediterráneo. É a música da dor esquecida ata a mañá seguinte. E co novo día non queda outra cousa que facer máis que esperar a noite para que a música volva traer o esquecemento do desarraigamento, o recordo dos días felices na amada Esmirna, para sempre perdida.
Desde que chegou a Grecia o rembétiko viviu nas marxes nas que vivían estes gregos desprazados. Todas as ditaduras prohibírono, todos os ben pensantes desprezárono, todos os relixiosos condenárono. Pero as raíces que botara nos tugurios do Pireo, de Tesalónica, de Atenas… eran as da dor, e éstas son difíciles de arrincar.
Eu creo que se conservou pola pena, pola nostalxia que os esmirnenses sentían da súa cidade. O único consolo daquela terrible perda, a única forma de seguir vivindo na súa afastada cidade era o rembétiko. Todo o contubernio de autoridade establecida, non foi capaz de acabar con el, porque el, era a verdadeira droga, o único narcótico que lles aliviaba da irreparable perda.
Con Vasílis Tsitsánis o rembétiko alcanzou o ceo (ou o inferno). Despois foi redescubierto por cantautores e intelectuais. E con Hachidakis e sobre todo Teodorakis chega ao seu límite. Botou raíces en O Pireo, pero chegou desde Esmirna.
Paseando por este porto un ten a sensación de que hai enl algo asiático, esmirnense. Neses vellos rembétikos, cos seus letreiros nos que están pintados buzukis e rosas de sangue, que se atopa un ao dobrar calquera esquina. Como nas vellas e amareladas postais da Esmirna antiga. O ritmo da vida, o aspecto da xente, o tipo de comercios, as casas, os café, as comidas… e a mesma música. A alma de O Pireo e a de Esmirna parécense como dúas irmás que deixen de falarse.

Ao saír da bonita estación de O Pireo, que chega ata o mesmo porto, dirixímonos a unha das moitas axencias que venden os billetes dos barcos que van ás illas. Ao final decidimos ir a Quíos e non a Mitilene. En caso de ter problemas, Ahmet está máis cerca. Talvez á volta vingamos por esa illa. Aínda que empezo a pensar que hai unha maldición que xamais me permitirá pisar esa Eresso. Vin a illa desde o monte que hai en fronte, na costa turca; estiven en Ayvalik disposto a coller o barco con Ahmet e a familia, plan que este botou abaixo debido ao prezo desmesurado dos billetes; pasei en barco ao seu lado camiño de Istambul a primeira vez que vin a Turquía; planifiquei esta viaxe co obxectivo de estar nela uns días; pero todo inútil… Algún deus está empeñado en que non chegue nunca a pisar esa terra. Pero que outra cousa podo facer máis que intentalo?

O billete de Atenas Quíos en camarote custa 60 €.
O barco sae ás cinco da tarde desde o peirao 2.
É un erro comprar o billete con cabina porque de madrugada espertaranche en pleno soño para avisarche de que chegaches a illa. Ese diñeiro da cabina é mellor gardalo para coller unha habitación nun hoteliño. No verán un pódese aforrar o diñeiro do camarote e o do hotel, pero no inverno é mellor aforrarse só o do camarote.
Decidimos ir cara ao peirao onde está atracado “noso” barco, o Lissos. Ten o nome da cidade do suroeste de Creta porque a naviera é cretense.
Fai sol, ata fai calor. Resulta extrañísimo vivir un vinte e catro de decembro sen choiva e sen frío, co ceo azul, en camiseta de manga curta e buscando a sombra.

Instalámonos nun café que hai cerca. Na súa bonita terraza, lemos, escribimos e conectámonos a internet para ver se o estado español xa é unha república, se xa se expropiaron os bancos que estiveron sangrando ao país e aos cidadáns durante décadas e agora que non poden xa quitarlles nada máis a inánimes pagáns, piden axuda aos estados, se os pobos da península xa son libres, se os obreiros deixaron de crer nos Reis Magos, e se os Reis Magos (e os do sangue máxico) foron expulsados ao exilio das grandes estupideces, se as mulleres deixaron de esperar a príncipes azuis, e se os homes deixaron de tratar ás mulleres como raíñas da súa propiedade no canto de como cidadás. En fin, pasamos o tempo buscando utopías. Persoalmente prefiro seguir lendo a Homero.
Xa sei que o home é algo que ten que ser superado. Pero supérase (ou de-supera) con tanta lentitude, que fai tempo que perdín toda esperanza e todo interese nel.
Só interésanme os xenios ou os bondadosos. A inmensa masa que está entre estas dúas minorías, e da que ao fin depende todo cambio, abúrreme, asquéame e provócame un desprezo que me sae do máis profundo da alma. Xa sei que só é culpable de deixarse idiotizar polo poder que os necesita idotas, pero, ao fin, son culpables de deixarse idiotizar.

Subímonos ao Lissos. É un barco máis vello que o que nos trouxo de Ancona, pero está cheo de lugares de lecer. Ten dúas cafeterías, un bar, un restaurante de luxo e un autoservicio, un decadente salón de baile, no penúltimo piso, na popa, ten unha terraza con bar…
Todas as paredes están cheas de fotografías, mapas e recordos de Creta.
Viaxa bastante xente, volven a Quíos e Mitilene para pasar a ponte de Nadal nos seus lugares de orixe. O barco só para nesas dúas illas, que son das máis grandes de Grecia. En Grecia parece que non se celebra a Noite Boa e si o día de Nadal, por iso viaxan nesta noite. Tamén viaxan orientais, están en todas partes.
Desde a cuberta de arriba vemos toda a cidade de O Pireo enfronte, e o gran porto a todo o ancho, é impresionante. Cando partimos, ás cinco, atardece.
Logo de percorrer todo o barco dicímonos polo estraño salón do piano. É unha sala circular cunha pequena pista de baile no medio iluminada por unha gran araña de cristal. Ten unha galería-palco a longo de todo o círculo que se ensancha nun escenario cun piano de cola. Recorda a unha bomboneira forrada de visiños cor crema ao estilo do Hollywood dos anos trinta.
Sentámonos nunha das mesas da galería, a máis próxima ao piano. Foi pura intuición, pois ao cabo dun momento, un adolescente oriental subiu ata o piano, e animado pola súa nai, brindounos un concerto de Brahms que deixou á sala muda. Cando termino houbo un espontáneo e clamoroso aplauso. O xaponés baixou a escaleira rindo e saudando, seguido pola súa orgullosa nai… E alegrounos o día.

A viaxe deslízase tranquila e suavemente. Entramos no mar Exeo que é como traspasar a porta do verdadeiro fogar.

Chamada desde Galicia á cuberta do Lissos que navega polo Exeo. A familia afastada, reunida ao redor da mesa de Noite Boa, navegando polo cosmos infinito a bordo dun pequeno e esquecido planeta, co Atlántico a estribor.
Boto de menos os bolos de vento de cabaza. É o sabor máxico do Nadal. Cominos todos os Nadais da miña vida. Esta será a primeira en que non o faga. O meu Nadal son eses bolos de vento de pel tostada e carne laranxa. Todo o demais é algo alleo, estraño. Non os venden nas pastelerías, só se poden comer na casa familiar. E nunca noutro tempo que non sexa o Nadal. E ese sabor é único e ninguén é capaz de copialo. Unha vez M. fíxoos na súa casa, seguindo tamén unha receita familiar. Tiñan outra forma, outra textura, outro sabor. Aínda sendo unha boa reposteira, os seus bolos de vento de cabaza perderan para min a máxia.
Esas receitas antigas que as familias conservan, dependen de moito máis que da calidade culinaria de quen as cociña. Hai como un idioma de sabores que chega ata nós desde as raíces do tempo. Un idioma silencioso transmitido de nais a fillas desde o principio do que somos, un río de sabor que cruza as mans femininas de xeración en xeración ata chegar ao noso padal. E como en calquera idioma, tamén este ten a súa primeira palabra, a súa palabra talismán, a súa palabra imprescindible. No idioma galaicogastronómico dos sabores, o doce de cabaza é a palabra imprescindible, esencial, irrenunciable. A primeira vez que o meu padal pronunciouna foi das mans da miña avoa, logo da miña tía, logo da miña nai, das miñas irmás… Pero viñan de moi atrás no tempo. A avoa da miña avoa xa os facía. Así ata chegar aos árabes españois que foron os primeiros. E cando os expulsaron a eles, a sublime receita quedou en mans dos xitanos. Parece ser que deles se estendeu aos paios. Non se como chegou ata a miña familia, é posible que a través dos xudeus de Ribadavia e Arnoia de onde provén a familia da miña nai, ou quizá dalgunha xitana agradecida coa especial xenerosidade que cara a eles sempre mostraron os meus antepasados.

Outro prato que adoitaba facer a familia da miña nai, son as gachas doces coa marabillosa variante galega de utilizar fariña de millo, curiosamente outro prato xitano. Quizá sexan eses sabores que tanto aprecio os que alimenten esa parte de alma xitana que teño, ancha como o mundo.
É posible que teña que asistir agora á caída en desuso dos bolos de vento de cabaza, como tiven que asistir á morte (ou á caída en desuso), na miña familia, do idioma materno da miña nai. Ela foi a primeira bilingüe da súa familia. Os seus netos son xa exclusivamente falantes dunha lingua allea.
Pero só morre o que non é capaz de manterse vivo. A nosa debilidade e a nosa covardía, a nosa indolencia e a nosa enfermiza indeferencia, foron a vía pola que nos inmolamos como pobo. Deixámolo roubar todo, perder todo. Asistimos pasmados (e aquí están todas a acepcións desta palabra) á perda de todo os que nos facía diferentes, únicos. E se son sincero creo que este pobo “non nato” desaproveitou todos os seus momentos. E agora xa non hai momentos, agora xa é tarde para todo.
O meu doce de cabaza tampouco será capaz de de sobrevivir á brutalidade dun mundo de doces industrializados, de doces alleos, de doces vendidos, de doces dos que desapareceron as mans afectivas e foran suplidos polas manquinas compradas. Un mundo onde as xentes e os pobos deixáronse seducir polo superfluo, o banal, o ficticio, o estándar, e deixaron que podrecesen as súas raíces crendo que ese follasco oco ía servir para resistir calquera vendaval. Árbores mortas que se manteñen en pé por costume, e que derrubará a máis cansada das brisas.
Perdín o idioma que tiven, e perdín, a xustiza e igualdade que non fomos capaces de conquistar, o estado que nunca tivemos. E o que é peor, perderei tamén os bolos de vento de cabaza, co seu sabor exacto de atardecer frito, de xestos mil veces repetidos de muller en muller ata chegar onde o tempo desvanécese, de porción de nube densa dourada na tixola, con sabor a canela. E que ninguén se crea que isto é o menos importante. É igual de importante, porque é o mesmo.
Ser covarde é un vicio, e ser débil é unha enfermidade. O que se deixa roubar un botón sen reaccionar, déixase quitar o traxe pola mesma covardía. É triste, doloroso, desolador, asistir a esta agonía lenta dun pobo.

Pensamentos tristes para que os deuses non sentan envexa dunha felicidade que poderían crer provocadora, esaxerada e ofensiva.
Está ben que me de conta disto na cuberta do Lissos, no mar Exeo, a piques de chegar á patria deses homes que aínda non se deixaron roubar nin idioma e nin lukum.
Pero esquezamos as desgrazas que xa non teñen remedio. Hoxe beberemos tintos de Creta deses que che fan esquecer o que parece inesquecible. E comeremos doces gregos de sabores descoñecidos, que chegan ata min desde lugares alleos, estraños, inexplicables. Idioma de sabores que non herdei, que non aprendín, que ignoraba que existisen. Pero dos que gozo coma se fosen meus.
Cea de luxo para unha boa “noite boa”, todo “á cretense”. E o rico viño de “Jania”, o porto que os veneciáns tiñan en Creta, ao que lle chamaban Cadía.
Todo o que no resto da terra ten sabor, en Creta ten o dobre de sabor. E este barco é como un pobo de Creta, e ten o nome dun pobo de Creta.
Ao saír do restaurante, nunha luxosa caixa dentro dunha luxosa bolsa, a amable dirección do Lissos regálanos unha sofisticada botella co mellor aceite do mundo (de Creta naturalmente).
Uns coleccionan bolboretas, outros coleccionan cunchas, outros amores, ata hai quen colecciona tristezas, eu colecciono lugares. Lugares dos que me fago súbdito e amante. Gárdoos no meu corazón, e vivo neles. Esmirna, Pitane, Retzimno, Delfos, Padrón, Ocaklar, O Porto, Van, Rapallo, Toledo, Anoguia, Goreme… Varios deses lugares están en Creta. E dous dos artistas que máis aprecio, O Greco e Kazantzakis, son cretenses. E tamén diría que Toledo é cretense, porque é O Greco.
Se penso na tolemia triste do Nadal en Galicia, da que por sorte este ano libreime, embárgame unha felicidade indescritible. Poucas cousas odio máis na vida que o Nadal. Desde que teño recordos, esas datas sempre me pareceron horribles. Sempre me deprimiron, me entristeceron, desesperáronme. Todo nelas é falso e cruel. Xamais puiden gozar dos meus xoguetes sen sufrir a tristeza de quen non os tiñan, xamais puiden entender eses abundantísimos banquetes, cando había xente moi preto pasándoo mal. E as compras, os agasallos, os desexos de felicidade e boa ventura que as xentes diríxense ata que acaban as rebaixas.
O Nadal é a maior das aberracións.
Primeiro porque se celebra o nacemento de alguén que nunca existiu.
Segundo porque se celebra o nacemento dun mito que fose moito mellor que non se tivese creado.
Terceiro porque os crentes (que son os que nos embarcaron nesta aberración) celebran todo menos o nacemento dese mito.
Cuarto porque os non crentes súmanse ao aquelarre con máis intensidade aínda que os crentes.
Quinto porque esa festa cristiá converteuse no maior malgasto consumista que poida concibirse.
Sexto porque a pobreza, o fame, a enfermidade, a soidade, e a infancia abandonada, por contraste con esa felicidade ficticia e ostentosa, vólvense insoportables.
Sétimo porque a esa caterva indesexable de famosos e futbolistas dáselle por visitar nesas datas aos pobres, enfermos e desamparados, tratando descaradamente de lavar a súa conciencia con premeditación anual.
Nunca pasei fame, nin fun pobre, nin pasei uns Nadais enfermo, nin só, nin tiven unha infancia sen amor, pero toda a mina vida sentín o Nadal como unhas datas insoportables. Nunca quixen participar nesa monstruosidad de sentimentos atopados. Nunca fun feliz en Nadal. Por iso agora, no Lissos a miña felicidade non ten límites. Estou fóra do lugar no que menos quixese estar nestes momentos, e no lugar no que máis quixese estar nestes momentos.
Ás veces a vida é así de perfecta.

¡Ah, o bo de non viaxar en avión! Todo é lento. Achégaste aos lugares mentres ceas, e despois vaste a dar un paseo polo barco, e logo a tomar un té á cafetería, e charlas tranquilamente, e les, e pensas, sobre todo aproveitas para pensar. En avión sempre estás chegando, sen tempo a nada. Para que quere “gañar” tanto tempo a xente? E gañarllo a quen, contra quen, á conta de que, para estar onde, facendo que, sentindo que? Esa présa toleada para non chegar a ningún sitio. Van correndo para facerse fotos que ensinarán a quen non quere velas. E todo rápido, rápido. Gústame imaxinalos filmados por unha cámara rápida, cenital, apresurados como nas películas de cine mudo, chegando rápidos a Cancún, ou ao África Central, ou a Mikonos, dándose bronceador a velocidade oito fotogramas por segundo, devorando almorzos, asándose ao sol, gritando “pataca” ou “Wiky” diante dunha cámara parva, bailando o moreno en discotecas charramangueiras, bébedos, a toda hostia, sen respiro, sen pensamento. Subindo as escadas do avión de volta coa velocidade, non do cine cómico senón do cine patético. E chegando á súa rutina de todos os días, onde todo cóbrase a lentitude da morte. E xa se inventaron outra enfermidade: “a depresión post vacacións”.
E iso véndenllo como “cultura do lecer”.

Espero que a crise, no canto de cebarse cos pensionistas, os parados e os inmigrantes, sexa desapiadada con eses inmensos rabaños de turistas que arrasan os países, as culturas e a natureza; que os deixe en casa durante uns anos, para darlle un respiro ao planeta, para non sacarlle as cores á Terra.
A clase media non merece compasión.

UNHA VIAXE, VIAXE. (VI), BARCO ANCONA- PATRAS

2010-05-19T19:17:00.027+02:00

Luns 23 de decembro

Son as cinco da mañá. É imposible durmir, o temporal aumenta. Cada vez que logras conciliar o soño nun vaivén incesante, vén un gran golpe de mar que fai retumbar o barco e espértasche na baixada dun tobogán.

É a nave de Alceo. Ao final decido levantarme e baixar á cafetería.
Polas escaleiras a xente dorme tranquilamente. Os camioneiros deixan os seus grandes bandullos ao descuberto entre ronquidos desvergonzados.
Aparecen os viaxeiros dos camarotes duchados, mudados, elegantes e descansados. Mentres, os que durmiron onde boamente puideron, desperezanse legañosos, sucios, suados e enfadados. Resucitan dun soño pouco reparador.
Saio a borda. Inda é noite. O estrondo das ondas contra o barco asustaría a calquera. Pero alí tamen están curtidos mariñeiros gregos que non parecen inquietarse senón máis ben gozar do espectáculo. E se eles non se preocupan, todo vai ben.
Calculo que debemos estar pasando por Corfú, ou talvez Ítaca. Volver ler a Odisea nesta viaxe foi unha boa idea. Sobre este mar, neste barco, con este cheiro a salitre, o libro sabe distinto, cheira distinto, fala distinto, chora distinto. O mesmo mar, cun temporal como algún dos que asustou a Odisea e os seus camaradas. A noite igual de escura que entón, cos mesmos lóstregos, o mesmo extravío, a mesma condena… e a mesma voz das mesmas sirenas…

“Ulises é un bó exemplo daqueles navegantes preparados para sufrir todo tipo de desgrazas, para soportar todo tipo de calamidades con tal de engadir novos horizontes sobre os que pousar os seus ollos de viaxeros” di Souvirón
Pero agora sabemos que é un erro chegar a Ítaca, que é un destino ao que nunca xamais se debe chegar. Tiveron que pasar corenta séculos para descubrir esta verdade… E quizá se deba a que no século XX comezan a aparecer as primeiras gretas nun modelo que, eses a quen Homero chama aqueos e a historia chama micénicos, implantaron na península balcánica e nas illas do Exeo, XX séculos a.C.
Un modelo que se estendería por toda Europa, por toda a historia, e ao fin, por todo o mundo. Un modelo que creou un tipo sociedade, de familia, de home… e a desaparición social, o encarceramento no ámbito do fogar, de millóns e millóns de mulleres, de todas as mulleres, ao longo de miles de xeracións, o asasinato civil da muller. A súa desaparición da vida social, a súa relegación aos muros da casa débese á vitoria dese conglomerado de tribos arias, micénicas, patriarcales, que venceron aos exeos matriarcales. Isto cambiou a historia para sempre. Somos fillos de Homero como di Bernado Souvirón. “Sempre crin que este é un dos momentos decisivos da historia do mundo, unha desas encrucilladas en que os camiños levan a lugares moi distintos, a través de lugares moi distintos.”
A guerra triunfou sobre a paz, o home sobre a muller, a morte sobre a vida. E para vencer e garantir que esa vitoria perdurase polos séculos dos séculos, crearon a relixión máis fabulosa da historia da humanidade. E Homero é o encargado de escribir os dous libros “sagrados” desa relixión. A mitoloxía, a Ilíada e a Odisea, a arte grega… foron os instrumentos utilizados para seguir vencendo logo da vitoria militar. Pois aquelas tribos aqueas das que somos fillos, sabían que a vitoria sobre un inimigo culturalmente moito máis avanzado, termina invertíndose debido a que os vencedores déixanse fascinar, convencer, asimilar… pola cultura superior aínda que esta non quixese, non sabera, ou non poidera investir esforzos en ser militarmente forte.
O mito de Pandora e a súa posterior concreción na Helena da Ilíada, son a auténtica orixe da desaparición social da muller.
Non hai realización humana algunha que non teña detrás unha ideoloxía, nada é inocente. Declarada ou non declarada, consciente ou inconsciente, toda obra transmite unha concepción do mundo. E máis que á Biblia ou aos Evanxeos, o noso mundo é debido a Homero.

Sobre as sete da mañá o temporal amaina. fora fai frío. Amence nun azul aceirado entre o que aparecen “os dedos rosados da aurora”.
Alí estamos, fóra, cun grego e dous turcos. O grego é o único que sabe exactamente cal é a costa preto da que navegamos. Ata dá o nome do pobo de Albania que se pode ver con toda claridade. A babor Corfú. Explícollo aos turcos que están preguntándose onde estamos. Sorpréndense de que fale un pouco de turco. Explícolle a razón e pregúntanme en que sitios estiven de Turquía. Quedan asombrados ao comprobar que coñezo moitos máis lugares do seu país que eles mesmos. Van a Atenas onde lles esperan dous camións que conducirán por media Europa.
Na costa Albanesa vense pobos construídos recentemente con construcións feas, altas e caóticamente colocadas. Ao longo da costa deshabitada pódense observar claramente os búnkers abandonados, inútiles e absurdos. Construíronse setecentos mil búnker en toda Albania. Para unha poboación de tres millóns de habitantes, un bunker para catro ou cinco persoas. Con eles o exasperado e autista comunismo albanés pretendía defenderse da invasión capitalista.

Cantos tolos abanderáronse de belas e xustas ideoloxías. Cantas ideas liberalizadoras e solidarias foron degradadas e enfangadas por dementes como Hoxha, Stalin, Pol Pot… Principios sacros de bondade e fraternidade foron violados, torturados, retorcidos, exasperados por uns tolos fanáticos que terminaron por converter soños en pesadelos. En mans deses bastardos alienados, calquera creación marabillosa do espírito humano vólvese pesadelo, inferno, morte…
Sempre hai un Pablo de Tarso ou un Stalin capaces de lograr que amor termine significando odio, bondade maldade, xustiza desigualdade, pobreza luxo, igualdade privilexios, liberdade opresión… E sempre o logran por medio da violencia e o terror.
É certo que o tempo termina arroxándoos sempre ao vertedoiro da historia. Pero ás veces o tempo do seu reinado é longo, e ás veces as consecuencias do seu paso pola historia son catastróficas, genocidas e dolorosísimas. E sempre as fermosas ideas sobre as que caeron as súas fauces, quedan feridas de morte.

Os grises e tristes bunker albaneses agora son melancólicos monumentos erixidos ao absurdo e á tolemia do estalinismo autárquico. Aí quedaron coa súa mirada perdida no mar, gritando aos barcos que pasan, a súa vergoña e o seu arrepentimento por axudar a asasinar unha ideoloxía nacida para liberar ao home, para protexer ao débil, para traer harmonía, liberdade e felicidade á humanidade.
O barco pasa baixo o cantil da illa de Levkada desde o cal unha tradición totalmente falsa di que se arroxou Sapfa de Eresso toleada porque Faón desdeñou o seu amor Falso tamén Faón e falso o amor dela. Cantas falsidades escribíronse sobre a máis sublime das poetisas, …e dos poetas. Durante dous mil seiscentos anos sufriu unha manipulación sen tregua. A patriarcal cultura romana, o cristianismo, o pensamento reaccionario… e tamén o feminismo, todos deformarona ata facela irrecoñecible. E non é menos triste a utilización que fixo o feminismo moderno, que a que fixo o machismo de sempre. Hai amores que matan. Pretendendo convertela en icona dunha loita que non necesita xustificación algunha pois se levanta sobre a máis monstruoso inxustiza da historia da humanidade, a que condenou á aniquilación social á metade da poboación, pretendendo convertela en icona, o feminismo tamén a deformou ata convertela nunha entelequia, utilizando conceptos anacrónicos e estraños ao seu pensamento e a súa vida.
Dela díxose todo. E a verdade sempre é máis complexa que o trazo groso dunha diatriba de púlpito ou o panfleto dun feminismo que non merece ser chamado así.
Fronte a esta roca de Levkada penso naquela muller irrepetible cuxa importancia é difícil ver entre tanta maleza, que a finais do século VI a.C. viaxou por este mesmo mar, en sentido contrario ao que leva este barco, acompañada do seu marido Kerkilas e da súa pequena filla Cleis camiño do seu exilio siciliano.
Volveu viúva á súa amada illa onde toda as súas riquezas foran confiscadas, quizá perdoada por Pítaco. E alí seguiu compondo unha obra (en toda a amplitude desta palabra) que hai que pór á altura de Homero, e quizá polo que supón para a humanidade actual, xunto con Arquíloco, pola sobre Homero.
Coñecer o lugar no que veu ao mundo é outra das razóns desta viaxe. Pero é posible que a maldición que me persegue cúmprase tamén esta vez e non poida pisar esa illa no meu enésimo intento.

O barco atraca en Igumenitsia. Xa estamos na sacra Grecia. A miña única e verdadeira patria. Nela vivo desde que a vida deume a facultade de elixir.
Cantas patrias temos…
A patria na que naces, da que mana o río de sangue que chega ata ti a través de xeracións.
A patria imposta, a que ten o nome dunha derrota que herdas e á que che obrigan a pertencer en contra da túa vontade, encargada de expedir o teu pasaporte.
A patria de clase, con todo o mundo por territorio, que comparte a utopía de igualdade e solidariedade universal.
A patria do espírito…
E a patria elixida polo corazón e os sentidos. Unha patria que agora está repartida en dous estados pero que segue indivisible no pensamento de millóns de persoas.
Os acontecementos históricos fixeron que hoxe esa parte de Grecia chamada Asia Menor, a auténtica orixe de Grecia e do que somos, estea no estado turco.
En Asia Menor comezou a cultura occidental, comezou o home tal e como é, a poesía, a filosofía, a ciencia, a tecnoloxía… e, sobre todas as cousas, xerminoue, creceu por primeira vez para o home A LIBERDADE.
Co nacemento das pólis, setecentos anos a.C., en Jonia, Asia Menor, nas cidades-estado de Mileto, Éfeso, Samos… o home alcanza o máis alto dos estados: aquel no que se volve dono dos seus actos, arrebatándolle esta prerrogativa aos deuses. Faise dono da súa vida e da súa individualidade. Vólvese lírico e non épico, dáse conta de que pode falar e cantar sobre el mesmo, sobre o individuo que é, que non está condenado nin a disolver a súa persoa no grupo, nin a deixar a responsabilidade dos seus actos en mans dos deuses.
Coa pólis, nace a política e a ciencia, ou o que é o mesmo a relación coa sociedade e coa natureza. Coa política, o cidadán que intervén para decidir “individualmente”, que se fai consciente de que ten deberes e tamén dereitos.
O máis fermoso das viaxes que realizou a humanidade é esa viaxe no que o home sae da colectividade para ser home libre e libremente volve a ela, pero xa como responsable dos seus actos. E todo iso pasou nun lugar da Hélade chamado Jonia, Asia Menor.
A Grecia moderna logrou conservar parte de Asia Menor, as illas de Samos, Rodas, Lesbos, Jíos…, pero a Asia Menor continental quedou en mans do estado turco: Troia, Mileto, Éfeso, Pérgamo, os Dardanelos, Halicarnaso… e Esmirna a cidade grega (hoxe turca) máis bela que existe, “a perla de Asia” chamábana, a patria de Homero.
É a esencia mesma do que somos. Porque é posible que se pense que o home comeza a ser verdadeiramente home cando alcanza o logos, pero hai un momento previo no que alcanza a individualidade, a lírica, A LIBERDADE. É transcendental. Nesta terra convertémonos no que somos.

PATRAS

Un dos viaxeiros gregos fala español con acento chicano. Aprendeuno de amigos mexicanos que tivo en California. Tamén viviu en Canadá, coñece Córdoba, Granada, Xerez… É un home estraño, fala moi baixo, coma se tivese medo de que o que di sexa escoitado por un inimigo sempre á espreita. Coñezo ese tic que lles queda a algúns logo de anos de clandestinidade política. Ás poucas frases, estamos baballoando contra os EEUU, contra a UE, contra Papandreu, contra a esquerda domesticada, a banca e todo o asqueroso sistema. É radical, moi radical, e aínda creo que é máis dos que aparenta. Está claro que non se atreve a dicir todo o que pensa.
A pesar de que en varias ocasións fose lóxico o que dixese de que parte de Grecia é e cara a que lugar vai, calouno clamorosamente.
Temos un sexto sentido, sempre terminamos por atoparnos. En calquera lugar do mundo, hai alguén coas nosas ideas. Quizá nunca cheguemos a vencer, pero tampouco chegaremos nunca a desaparecer. E mentres sigamos pisando esta terra, a esperanza tampouco desaparecerá.
O home clandestino é moi amable, e fainos un gran favor pois chegamos ás catro da tarde a Patras e lévanos directamente ata a estación de autobuses, cómpranos os billetes e acomódanos no autobús. Compra o seu billete despois do noso para que non podamos ver onde vai. Durante o tempo que dura a espera na estación, falamos de política, da crise económica e de quen terminarán pagando, os de sempre, os pratos que romperon os de sempre.
O grego prestounos unha boa axuda. Fai calor, cargados, buscar a estación levaríanos bastante tempo e cansazo. E a chegada a Atenas vai ser o punto máis conflitivo da viaxe.
Despedímonos. Sae o autobús e vemos a aquel home quedar alí, só, empequenecido porque sobre os seus ombreiros pesan todas as desgrazas da clase á que pertence, ou elixiu pertencer. É unha visión ferinte, porque vive a solidariedade e a loita dunha forma dolorosa.
Enseguida faise de noite. O azul da escuridade é denso e angustioso. É a hora asasina.
O autobús está cheo de estudantes que van pasar o Nadal a casa.
Longa parada por un accidente. Un camión esta cruzado na estrada.
De Patras a Atenas, catro ou cinco horas.
Preto da estación dámonos conta de que a nai e a filla que van nos asentos contiguos falan nun español de Latinoamérica. Preguntámoslles se son arxentinas e dinnos que son chilenas. Pero que viven en Patras desde fai anos, e que van visitar a unha irmá que vive en Atenas. Outro golpe de sorte por que son elas as que nos informan de que a estación queda moi lonxe do centro, que debemos coller un taxi, que son baratos. Indícannos onde collelo e que debemos pornos na cola. O favor non é pequeno. A estación é grande e está ateigada de xente. Levaría horas saber que facer. E ademais, é de noite. Nunca chegara a Atenas en autobús.

ATENAS

Pómonos na cola de taxis e cunha rapidez inusitada estamos dentro dun. “Kalispera. Parakaló, Sintagma”

Efectivamente a estación está bastante lonxe do centro. Pero a conta do taxi non chega a seis euros, debe ser o único barato que hay en Grecia. Chegamos a Sintagma, é un momento complicado porque o taxista non ten cambio. Os quiosqueiros da praza non queren cambiar, non se arriscan a coller o billete de 50 euros. Présas, tráfico, xente apurada. O taxista sae do coche e tampouco consegue quen lle cambie. Pero o Nadal non é tempo de amor e favores? Ao final pregúntanos que canto temos cambiado. Un pouco máis de cinco euros. Cóllenos as moedas, e vaise.
Nun intre doume conta que o meu cálido e vermello anorak foise no taxi para sempre. O meu anorak… que non era meu, senón do meu sobriño, aínda que creo que xa non lle servía. A praza de Syntagma é o centro de Atenas. Agora está profusamente adornada con motivos do Nadal.
No medio, unha gran árbore de Nadal igual ao que queimaron os estudantes enfurecidos polo asasinato dun compañeiro. Tiña quince anos, chamábase Alesandros Grigorópulos, e fai un ano que para el “a morte saiu a rúa nun día asim”, como cantase José Afonso. Tamén Teodorakis tivo que cantar unha morte parecida, que inmortalizou na súa celebre canción sobre o mozo Petrula. Cantos nomes lévannos asasinado nas rúas de Atenas, de Lisboa, de París, de Bilbao, de Madrid, de Xénova… Canta sangue anarquista, comunista, nacionalista, xudía, armenia, palestina, africana, bosníaca…
Sangue de mil utopías, de mil soños, de mil xustizas truncadas, de mil xenerosidades absolutas…As rúas do mundo píntanse e repintan de vermello día tras día. Sempre hai un ser humano xusto disposto a non transixir, e un ser inhumano inxusto disposto a matar para manter os seus privilexios, a súa orde, ou os seus fanatismos, o seu mercado.
Non fai frío. Son as oito da tarde.
Como T. saíu precisamente hoxe para Galicia vémonos obrigados a buscar un hotel, o máis cerca posible da praza, para poder liberarnos das mochilas e saír de noite.
Nunha das rúas que saen de Sintagma en dirección oposta ao parlamento, atopamos un hotel chamado Aquileas. Corenta euros noite por persoa, con almorzo de bufé, incluído. O nome merece que nos quedemos. Sorpresa: luxosas habitacións con caixa forte incluída. Gardamos a Ilíada e a Odisea na caixa forte e saímos.
A cidade, baixo un clima inusitadamente cálido para esta época, desbórdase en marabillosas terrazas, restaurantes, papanoeles, panxoliñas, multicolor alumado e adornos do Nadal. E compras, moitas compras.
A rúa peonil que baixa cara a Monasteraki é un fervedoiro de rebaixas. Hai un home que toca marabillosamente un salterio, outro unha pianola de manivela digna de estar no museo dos soños, unha fanfarria balcánica disolta pola autoridade…
Os vendedores ambulantes africanos escapan da policía, e volven, e volven escapar, ata que non se sabe se son eles os que perseguen ou os que escapan. Despois, aparece a policía correndo, os africanos, por costume, bótanse a correr, pero a policía detén a unha muller elegantemente vestida que se dedica ao vello oficio de carteirista, e os africanos quedan desconcertados. Parece que a policía atopou un entretemento distinto.

É posible que este non sexa o país máis rico e feliz de Europa pero desde logo, paréceo. É posible que agora sexa o máis pobre, practicamente está na bancarrota. A odiosa dereita grega deixouno ao bordo da quebra total, malgastou, roubou, enganou a Bruxelas dando datos falsos da súa economía durante anos…, ata chegar á situación desesperada na que agora se atopa. E cando haxa que facer o gran axuste que lle esixirán o gran sacrificado será, como sempre, o pobo e os seus xa debilitadas e escasas conquistas. As pensións, a idade da xubilación, o recorte do soldo dos funcionarios, a subida dos impostos, o recorte en sanidade, o ensino…
Pero vendo este malgaste de consumo, este desenfreo hedonista de lecer, estas
terrazas e estes restaurantes ateigados de gregos que beben, comen e charlan felices como millonarios sen problemas, demostrando que a crise tráella á expectativa, vendo esta alegre parranda, un dúbida de que lle pase algo a súa economía.
E por que non… Son gregos. Saben que o mundo débelle o máis precioso que o mundo ten. E Europa débelle a esencia mesma do que é. Ata o nome de Europa é grego, e non cobran dereitos de autor. Sempre se lle permitirá todo, sempre se lle dará todo o que pidan, porque a humanidade sempre estará en débeda con eles. Ademais os que se poñen nerviosos son os bancos alemáns, que é nas máns de quen està a débeda grega.
E que dicir da mafia grega, e da mafia política grega… Que dicir desas dinastías civís que gobernan a dereita e a esquerda xeración tras xeración: os Caramanlis, os Michotakis, os Papandreus…?
Se os gregos tivesen unha mafia como a SGAE e montasen un chiringuito depredador como ela, para cobrarlle os dereitos de autor de todo o que o mundo usa cada día da súa cultura, serían o país máis rico e poderoso do mundo. Se cada vez que alguén pronunciase Odisea, Ulises, Troia, logos, musa, Homero, teatro, Platón, épica, filosofía, Edipo, ética, democracia… (a lista é infinita), tivese que pagar un céntimo a Grecia, as universidades, os estados e os cidadáns crebarían, e Grecia nadaría nun mar de ouro. Por iso o mundo sempre estará en débeda con este país. Aínda que cada mes houbese que salvalos dunha quebra, aínda así non lograriamos resarcir nin unha milésima parte do que Grecia nos regalou, do que o xenio grego ofreceulle ao mundo.
A solución da economía grega non pasa por un Papandreu, necesitan a un Tedy Bautistapoulos. Con el os mármores da Acrópoles roubados polos ingleses estarían xa en Atenas, e nós teriamos que sumar ao orzamento da viaxe, o pago do canon de dereitos de autor por ir lendo a Homero. El sería capaz de atopar aos seus herdeiros debaixo das pedras de Esmirna.
Paseo por Monasteraki. Cea nunha das terrazas. Estaría ben poder ir a un Rembético, pero sen a nosa guía galega resultan difíciles de atopar. Decidimos non intentalo, aínda que é o mellor que se pode facer en Atenas de noite, sempre que non sexa verán. Optamos por tomar unhas cervexas nunha terraza. Ademais é posible que á volta pasemos outra vez por Atenas.
Mañá iremos ata o Pireo e pola tarde colleremos o barco para Jíos. Pasaremos a Noite Boa navegando polo Exeo, o mar no que todo empezou. É a gran matriz do home moderno. A pesar de que leve o nome dun suicida, a vida tal e como a entendemos xurdiu nese mar, ao redor dese mar. Haberá un lugar mellor para non celebrar a insoportable Noite Boa, que sobre as súas augas?

UNHA VIAXE, VIAXE. (V) Ancona

2010-05-03T17:15:00.010+02:00

Domingo 22 de diciembre

Ao saír pola mañá atopámonos con que a rúa do hotel é, de abaixo a arriba , un mercadillo. Como perdín a gorra (a primeira perda da viaxe) aproveito para comprar outra nun dos postos. Esta é verde, a visera é de pana verde escuro. Fai frío e a miña cabeza agradece o agasallo. Unha gorra é unha cousa moi importante, sobre todo porque serve para pedir esmola, chegado o momento. Tamén imprime carácter, e ademais, sempre temos a sensación de que un home que leva gorra non pode ser mala persoa. Os que levan gorra sempre teñen un algo de extravagantes, de orixinais, de bohemios, de poetas, de inconformistas, aínda que a maioría das veces é só snobismo. Por desgraza só podo porma cando estou de viaxe.
Unha das grandes vantaxes que ten viaxar é a liberdade absoluta que gozas para ter o aspecto que realmente queres. Vivimos en sociedades que o uniforman todo, tamén o noso aspecto. Hai un código secreto non escrito, que se converte nunha férrea ditadura do entorno, no que che outorgan un aspecto de cuxa gama non pódes saír sen que teña consecuencias. Parece que temos liberdade para decidir sobre o noso aspecto e a nosa forma de vestir, pero non é verdade. Podes levar o pantalón que queiras pero en realidade é un pantalón cunha moi limitada gama de formas e cores. Se che pos un pantalón que tivese estampados cadros amarelas sobre un fondo negro, por exemplo, pasado o primeiro desconcerto, e unha vez que non atopasen unha explicación ao feito, sufrirías unha presión desde todos os puntos da túa contorna. Ou se apareces cunha camisa rota ou un pouco sucia. As miradas, insinuacións, comentarios e bromas son un cadea máis difícil de romper que moitas leis escritas. Á maioría gústalle ter o aspecto da mayoría. Pero que poden facer aqueles que non coinciden nese gusto? Viaxar, estar entre maiorías ás que non lles concedes ningunha capacidade de influír en ti, que non volverás ver, poder ir roto, ou sucio, ou estrafalario, ou excéntrico… é un dos grandes praceres da viaxe. Algo que Ulises non puido facer, pois sabía que millóns de ollos ao longo de tres mil anos, e mentres o home sexa home, observarían cada un dos seus xestos, as súas roupas, o seu aspecto. Baixo o foco que Homero puxo sobre a súa viaxe, Odiseo foi castigado a actuar baixo a mirada de toda a humanidade. De todas as desdichas sufridas, a peor de todas non foi ningunha das que lle enviaron os deuses, se non a que lle inflinxiu un home cego, no caso de que ese home existise e nacese na miña adorada Esmirna.
Pero esta liberdade da viaxe terminarase ao chegar a Esmirna, máis concretamente ao barrio de B., a casa. Alí volveranse as regras, ao chegar á nosa Ítaca. Pero só para partir de novo.
Case seis anos, perdido por mares que prefería non asucar, o cansazo do extravío. Un mar de palabras inútiles. Tormentas e tormentos. Ventos amigos e inimigos. O Hades que abriu as súas portas o mesmo día que as pechou…

Almorzo nun pequeno e bonito café que hai no parque.
A cidade está chea de mercadillos, librerías, cafés, postos de artesanía...
Entramos no mercado de abastos. É antigo, cunha estrutura de metal, quizá de finais do século XIX. Parécese ao que están restaurado no Born de Barcelona. Este é máis pequeno.
Está coidado pero non restaurado. Iso que chaman España, vive baixo a síndrome da restauración, que é a típica síndrome dos novos ricos. Deixárono caer todo, anos de desidia e abandono, de miseria material e espiritual, e agora cóllelles a riqueza
con todo o belo arruinado e todo o feo convertido no selo de progreso. E xa queaumentou a súa cultura medio punto, e a súa riqueza en moitos puntos, caen na conta de que deixaron morrer cousas fermosas cheas de historia e vida. E poñense como tolos a restauralo todo, e como fan moitos anos que deses lugares escapou a vida, dedícanse a buscarlle usos que nada teñen que ver coa realidade para que foron concibidos. E

crense que o importante eran os edificios cando o realmente importante era a vida que habitaba neles. Algúns teñen valor en si mesmos, pero no súa, agora compulsiva ansia, restáurano todo, ata aquilo que só tiña valor en función da vida ou a actividade que albergaba. Incapaces de restaurar o contido dedícanse a restaurar o continente por feo e inútil que este sexa. E unha vez restaurado buscan ou inventan usos estrambóticos para enchelo. Deixárono morrer coa maior das indolencias e agora queren resucitalo. A boas horas acordan. Converten matadoiros en bibliotecas, prostíbulos en salas de meditación, fábricas de ladrillos en oficinas para a recuperación da galiña autóctona de X. En Vigo puxeron A Mesa Pola Normalización Lingüística nunha casa de putas e o museo nunha cárcere, un dispensarios de metadona para adictos nuns servico públicos …
“A estupidez humana é o único infinito”, díxoo quen sabía de que falaba.
Gústame que a vida siga manifestándose nos mesmos lugares desde que o recordo é esquecemento. Lugares que envellecen e gástanse precisamente polo uso. Lugares que se pintan e repintan, que se reparan (e non restauran), que se adaptan ás necesidades, que se manteñen coas feridas do tempo, coas pegadas da vida longa, do traballo, dos acontecementos. Gústame este mercado de Ancona, antigo e vello, pero vivo, que non deixou de ser mercado desde que se abriu, este mercado coidado, non restaurado. Si, parécese ao do Born, pero aquel están restaurándoo para facer unha desas cousiñas bonitas e burguesas, calquera parida para yupis cataláns, un teatro de vangarda, ou un camerino xigante para A Fura Dels Baus. Cada vez que cometo o erro de pensar naquel país e aquel pobo doume conta do absolutamente distanciado que me sinto del, da sua idiosincrasia. Que vinganzas secretas esconden as palabras: o prefixo grego “idio” (persoal, propio, singular) de idiosincrasia é o mesmo que se atopa na palabra idiota.
Podo chamarlles idiotas, porque “idiotes”, a palabra grega da que provén noso “idiota”, era como se lles chamaba a aqueles cidadáns que non se preocupaban dos asuntos públicos e só o facían dos seus asuntos privados. A que me soa isto? Non estarei vivindo nun país de idiotas?
Cando volvo a Turquía sempre teño a sensación do emigrante que volve a casa. Isto me redime do malestar que me produce o país no que vivo.

Gústame o vello mercado de Ancona con postos de froita, de peixe, de hortalizas… ¡e de incribles e variadísimos queixos! Ten un segundo piso en forma de galería interior. Desde arriba o mercado é aínda máis bonito. Achégase á Nadal e as xentes compran con máis dedicación.
Así, nesta fría mañá en Ancona, sen problemas, sen outro deber que gozar da vida ociosa, perezosa, tranquila…
Observando a este pobo ao que, nalgún momento da súa historia, un bo deus fíxoos como son, e regaloulles este belo idioma e a forma perfecta para falalo.
De librerías… Mercamos un libro titulado“Ancona miña” dun tal Franco Albertini. Poeta e fotógrafo local namorado da súa preciosa cidade. Escribe en dialecto anconés versos rebosantes de amor polo seu Ancona querida. Quizá non sexan obras mestras pero están cheos de sinceridade e de amor, “espressione dei sentimenti affettivi verso a mia Città” “…escrivo sempre un bel po´d´Ancona mia!”.
O libro ten dous partes: unha con poemas en anconés dedicados a lugares concretos da cidade, e unha segunda parte que é un largo poema en italiano titulado “Gabián” (gaivotas) con fotografías de gaivotas sobrevoando a costa anconesa.

Regalami le tue ali
gabbiano
per raggiungere i sogni
che il vento
ha disperso nel cielo”

É bonito, aínda que é difícil dicir algo en italiano que non resulte bonito. De toda a beleza que contén Italia, que quizá sexa o país do mundo que máis beleza atesoura, o seu idioma é o máis belo.

Descubrimos a parte máis antiga da cidade. O museo sobre a historia de Ancona que está nunha marabillosa praza coroada por unha gran igrexa. Abaixo, preto da rúa que leva ao porto hai unha preciosa igrexa. Unha pequena xoia que dan ganas de levala cun mesmo, para non separarse máis dela. Resulta incrible que Ancona non sexa unha cidade máis visitada e apreciada. É realmente preciosa, e o seu tamaño é perfecto.
Compra de billetes, e ao barco. Chámase “Blue Star”. O billete en cabina custa 160 €. De cantas veces fixen este traxecto en barco, vai ser a primeira en que viaxarei en cabina durmindo comodamente. O barco é novo e bastante luxoso, e o mellor de todo é que practicamente non hai turistas a bordo. Gregos, albaneses, algún italiano, tres turcos… Todos os estranxeiros que van nel son xente que vai realizar algún traballo en Grecia ou Turquía. A maioría son Gregos que van pasar as vacacións de Nadal coas súas familias. Quizá nós sexamos os únicos viaxeiros por pracer de todo o barco. Non pode faltar o típico estudante con mochila sueco ou danés.
O barco e todo o persoal son gregos. En recepción espérannos un exército de botóns, un deles colle as mochilas e condúcenos ata o camarote. O luxo do servizo non se corresponde coas mochilas, pide maletas de deseño e pasaxeiros ranciamente vestidos. Intento levar os meus vultos pero aquel home insiste, supoño que o seu soldo depende das propínas. Nunca sei que propina dar. Pero sempre é mellor pasarse que quedar curto.

O salón do barco é grande, quizais ao estar tan baleiro parece máis grande aínda. Está na proa e as súas grandes ventás dan ao cortante das ondas. Buscamos unha boa mesa á beira dunha fiestra e pedimos unha botella de viño tinto. Celebramos o primeiro barco da viaxe.
Cando partimos xa é de noite. Mañá, sobre as cinco da tarde chegaremos a Patras.
No salón aos poucos van aparecendo algúns viaxeiros. Turcos, albaneses, gregos… Charlan, beben, entretéñense cos computadores, len. A grega que fala un italiano perfecto axúdanos a conectar coa wifi do barco. Sigo con Homero. Chegará un día no que non lea máis que a Homero. Creo que o de máis sobra. Pero aínda son demasiado covarde para tomar esa decisión. Pero algún día fareino.
Chove, mar picada.
Cea grega.
E o mar axítase máis.
Desde o comedor que hai a estribor, baixo unha lancha salvavidas, un foco ilumina a choiva sacudida polo vento racheado. Saio á cuberta. Imos directamente cara ao centro do temporal. Non pensei que o doce Adriático puidese ter estoutra cara. Desde o Atlántico, o Mediterráneo sempre se ve como un apacible e azul lago grande.
A escuridade se rachada polos lóstregos. Gústame toda esta tolemia de elementos desatados. Aínda que o barco é grande, móvese baixo o temporal coma se fose unha barquiña. Recordo os versos de Alceo.

“Non entendo a querela dos ventos:
vén unha onda rodando deste lado
e dese, outra, e nós no medio
somos levados coa negra nave
na gran tempestade, entre horribles esforzos;
pois chega a auga ao pé do mastro
e xa todo o velamen rompeu,
e anacos enormes colgan del.
Ceden as áncoras, e o temón?
Suxéitome ás corda polos pés:
tan só isto mantenme a salvo?
…a carga botada pola borda...”

UNHA VIAXE, VIAXE. (IV) FRANCIA, ITALIA

2010-04-07T23:26:00.021+02:00

FRANCIA, ITALIA. .

Sábado 21 de decembro

O tren párase, espértome. Noite. As cinco da mañá. Levanto a persiana e da outra parte do cristal…¡neve! Unha gran capa de neve iluminada polos farois da estación.
A fronteira con Francia. .
Unha cama nun tren confortable, e a neve fóra. Que máis se pode pedir?
”O demais, é tan só o demais”. .
A parada é longa.

Cando amence a paisaxe está totalmente branca. Ao parecer, Francia e Italia están baixo unha onda de frío e neve. O tempo perfecto para viaxar en tren. Hai dúas cousas na natureza das que nunca se cansa un: o mar e a neve. E parece que aos que gozamos do mar estanos negada a neve, e viceversa. .
Escapar do Nadal foi o motivo principal para realizar a viaxe nesta data. O saciarme de neve foi outro. Pero crin que non a atopariamos ata a Capadocia ou no Kurdistán. Isto é un agasallo inesperado. Almorzando no restaurante, mentres cruzamos as chairas nevadas do norte de Italia. Non pecho os ollos por medo a perder un instante do que hai alén do portelo.

Neve. E os recordos vanse quedando atrás, con cada xiro que dan as rodas do tren vanse gastando ata desaparecer. Neve. E eu son só ollos. Non recordo nada, a patria afastada, aquel idioma que é o meu, a xente que digo que é a miña xente, o pobo que dixeron que era o meu pobo, a clase á que me fun a vivir en conto tiven uso de razón e razón de uso, dela tamén o esquezo todo, aquela paisaxe e aquel mar… todo desaparece como desaparecen os camiños e os campos baixo a neve.
Neve. Non hai nada, só neve. Non temos nada, non somos máis que o instante que respiramos. Os cadernos que sempre me acompañan son o que levanta acta do meu paso polo mundo. Para que? Para quen? Para nada, para ninguén. Como todo o que se fai ou crea. Ao final todo terminará na nada. Este sol apagarase. Esta galaxia tamén desaparecerá. E desta inexplicable experiencia que chamamos vida non quedará nin a sombra do seu rastro. Todo o demais é vaidade. É unha infantil vaidade. Inútil e absurda. Vivimos, creamos, construímos, para unha eternidade que non existe. E se estamos condeados a repetir eternamente a mesma existencia nun retorno sen fin como decía o sabio de Röcken, polo menos terei a satisfacción de non ter pasado as eternidades facendo o imbécil. Aínda que é posible que esta decisión tiveraa tomado fai unha eternidade.
Nada máis. A neve que pasa veloz polos meus ollos. E esta alma miña, en paz, cada vez máis pobre, cada vez máis rica. A felicidade está no albo baleiro da neve.

MILÁN

Chegada a Milán. Impresionante estación, un monumento a construción civil. Está na gran praza Duca D'Aosta. Foi construída en 1931 sobre os restos da vella estación de 1860 que era xa incapaz de absorber o incremento de tráfico. Está construída a partir dun deseño de Ulisse Stacchini realizado en 1912 que se inspiraba na Union Station de Washinton.

Coa chegada de Musolini ao poder acelerouse a súa construción e foi modificada para que cumprise co labor de ser a obra que mostrara a grandiosidad do novo réxime. É entón cando se lle introducen introdúcen as cúpulas de aceiro ao proxecto.
Hoxe é a segunda estación de Italia. Por ela pasan máis de trescentas mil persoas cada día, 120 millóns ao ano.
Ten douscentos metros de fachada e a súa bóveda 72 metros de altura. É dun estilo ecléctico indefinido, aínda que se lle aprecian trazos de Art Decó. Resultan admirables os altos teitos, as figuras de pedra e a súa decoración clásica.
Dise que xunto coa estación Grand Central de Nova York son as dúas estacións máis bonitas que existen. Pero eu, que coñezo a de Nova York só por mil películas, poría antes a estación de Haydarpasha que foi un agasallo do Kaiser a Turquía, e que é como unha inmensa catedral civil colocada na mesma beira do mar de Mármara. Un lugar ao que os amantes do tren deberiamos peregrinar. Deberiamos crear un camiño, un Xacobeo ferroviario, pero en dirección contraria, ata a estación de Hydarpasha; unha vez alí dar un croque contra unha vía morta, e utilizar unha vella locomotora de vapor como Botafumeiro, despois facer cola para conseguir que nos selen a haydarpashariña e… ¡a emborracharse de raki!...e a comer “ahtapot” a feira
Hoxe, en Milán, parece que os seiscentos trens diarios que recibe esta estación tolearon polo frío e conseguiron este monstruoso caos nesta xigantesca estación conxelada. A onda de frío que arrasa a Italia logrou que centos de trens estean cancelados ou cheguen con atraso de horas. .
Unha masa de viaxeiros ateridos móvese desconcertada dun lado a outro, vendo paneis con horarios imposibles, con “ritardos” infinitos, con cancelacións criminais, lanzándose ao tren que chega coa desesperación do que leva horas vagando entre o xeo e a desesperación.
A cola para comprar o billete a Ancona non ten fin, e a súa lentitude é exasperante. En teoría o tren sae ás nove cincuenta pero arrastra un atraso de tres horas, o que tiña que saír ás once e media, tamén. Ao final únense os dous e ninguén sabe a que hora sae. Aparece un tren que vai a Ancona, os viaxeiros corren cara a el. Que non se cabe, que teñen que coller outro, que xa dirán cando sale, que teño billete, que non se pode… O mellor é non facerlle caso a revisor e meterse no tren. “Se entran, terán que ir de pé”. Pois, ben. Pois, é igual. Vale máis morrer de pé nun tren, que vivir arrodillado polo frío nunha estación xeada e traspasada por ventos que cortan o alento. Entramos dispostos a buscar un sitio onde sentar no chan. Unha boa señora italiana venos os billetes e dinos que temos dereito a ir sentados no vagón anterior. Efectivamente alí están os asentos esperándonos.

O tren ponse en marcha no medio do caos exterior e interior. O comprar os asentos en primeira, salvounos. O vagón no que imos ten o aire acondicionado estragado. Rodamos nun mar de neve, e a xente ten frío. Óense protestas aquí e alá. Aos poucos vaise elevando o ton do enfado. O cabreo encabézao un elegante italiano que levanta a voz fronte á súa muller que lle pide que se acougue. Pero el cada vez está máis enfadado, e chama ao revisor. Este acode armado de paciencia. “Síntoo moito, se queren pódense vostedes baixar na estación de Bolonia. Daráselles un pase para que collan vostedes o seguinte tren. Estamos intentando arranxar a avaría, pero as instrucións están en español e os técnicos non son capaces de descifralas”. “Ah non, eu non me baixo. Iso é o que vostedes quixesen. Co caos que hai de trens en Italia, como para baixarse. Unha vez fora do tren, vostedes déixannos tirados. Non, Non eu non me baixo”. “Pois outra cousa non podemos facer” “Porca Italia. Isto é incrible. Lévannos aquí, como deportados. E iso que é primeira clase. Isto non se pode consentir”. .
O italiano encabuxado cada vez vaise enfurecendo máis. E continúa levantando a voz dirixíndose ao resto dos viaxeiros co fin de ir preparando un motín no frío vagón. Pero isto é Italia, e estas xentes son italianas. O revisor ponse a contarlle a súa vida, os seus longos anos servindo nos trens, as homenaxes recibidas na súa longa carreira. Unha muller levántase e achégase ao grupo e opina sobre a neve, o frío, Italia, o revisor, e o seu gato que dorme placidamente na súa cesta. O encabuxado agora fala afablemente co revisor e todo o grupo reláxase e chancea en amigable charla. Ninguén diría que fai uns minutos estivesen a piques de desatarse as hostilidades. Son italianos.
Os viaxeiros len a Homero mentres a neve achégalles a Ancona nun mar de trens.

ANCONA primer día.

Chegamos a Ancona á hora en que debería saír o barco para Grecia. A estación está a uns dous quilómetros do porto. Non hai taxis libres, un autobús parado que vai ao porto non sae aínda, un matrimonio de gregos desesperados van dun sitio a outro intentando sen éxito buscar quen os achegue a barco.

Decidimos ir andando a toda présa. Cando chegamos ao porto dinnos que os billetes véndense no outro porto. Collemos un autobús que nos leva ata a oficina que despacha os billetes. Ao chegar despachan un billete, e pechan o portelo cando entramos nós. Pedímoslle, suplicámoslle, que nos venda os billetes e a muller dubida un momento e o xefe, un fillo de puta amargado, di “domani,domani”. Insistimos, pero aquel imbécil berlusconiano repite con máis saña aínda “domani, domani”. Así que por culpa daquel cabrón vémonos obrigados a pasar unha noite e un día en Ancona. Nestes casos o mellor é pensar en Marco Aurelio cando describe sobre todas as castes de indesexables que se atopará un home ao cabo do día desde que sae da casa pola mañá. Este é o indesexable que nos tocou desde que saímos de Vigo. Foi o primeiro pero posiblemente haberá máis. Só queda facer gala daquel estoicismo do sabio romano e non permitir que a misantropía dun fillo de puta teña o poder de arruinar un só minuto da túa vida.

Subimos ata a cidade e dámonos conta de que é preciosa (haberá algún sitio feo en Italia?). E ao día seguinte aínda haberiamos de descubrir outras partes da cidade aínda moito máis bonitas. Como é unha cidade portuaria á que sempre se vai para coller o barco para Grecia, e como para ir ao porto non hai que pasar pola cidade, chégase a crer que non debe merecer a pena coñecela. Pero o descubrimento é marabilloso: unha pequena cidade, chea de vida, tranquila e amable, e con esa hermosura cálida y precisa que teñen as vilas italianas. Ancona, que en latín significa “recodo”, transformouse, por desexo do emperador Trajano, no gran porto do Adriático. Quizá hoxe aínda siga séndoo.

Preguntamos por un hotel barato e indícannos un alí mesmo, o hotel Euro. Sinxelo, céntrico, limpísimo e realmente barato (20 €). Para pasar unha noite está ben.
Á fin e ao cabo terminamos agradecéndolle ao bastardo dos billetes que nos obrigou a coñecer Ancona. A mellor vinganza contra as malas xentes é converter as súas maldades en bonitos agasallos.
Langraneamos pola.cidade. Fai frío, cae un orballo lento que é case neve .A cidade ten unha ancha avenida peonil que cruza o centro perpendicularmente ao mar e desemboca nun parque. .
Cruzando cara á esquerda da avenida hai pequenas rúas con bares e restaurantes. As terrazas están cubertas, cercadas con biombos, cristaleiras e estufas exteriores. Coa prohibición de fumar só se conseguiu que os hostaleiros dupliquen o espazo do local con espazo público. As terrazas para fumadores, aos poucos, vanse acondicionando e pechando ata que son un local máis, pero na vía pública. Estase ben, ceando fora, no medio do frío pero sen sentir frío. Sen sabelo caemos no mellor restaurante da cidade, rica pasta a un bo precio. .

Despois tomamos un viño nun típico pub inglés. Os italianos exportaron a pizzerías, os turcos os kebabs, os chineses os restaurantes, os ingleses o pub con Guinnes… e os galegos os famosos restaurantes de “a materia prima non pode ser mellor”, o que ven decir “que pena que cunha materia prima tan boa non se saiba cociñar.

UNHA VIAXE, VIAXE. (III) BARCELONA

2010-04-07T18:31:00.028+02:00

BARCELONA

Venres 20 de decembro

Chega á estación de Sants. Un tren de proximidades ata a estación de França.
A estación está no barrio do Born. É un barrio precioso. Os seus antigos “carrers” e “passeigs” son agora uns dos sitios máis modernos da cidade. Tendas, cafés, pastelerías, boutiques de deseño… e o museo Picasso. ¡¡¡Impresionante!!! É unha tolemia. Nun palacio do S. XIII consérvase a maior colección do mundo do pintor, 3.500 cadros. Tamén hai cerámica, escultura… Case once mil metros cadrados de xenialidade.

Máis de dúas horas vendo picassos. Ao saír do museo (no que a pesar de todo só hai unha pequena parte da súa obra), un queda atafegado pola desmedida capacidade creativa de ese home. Picasso, do mesmo xeito que Miguel Anxo, Lope de Vega ou Chaplin recordan máis aos deuses mitológicos que aos homes. Cando vemos a súa produción parécenos que fan falta varias vidas para crear o que eles crearon en media. Curiosamente dous dos catro nomes que se me viñeron ao pensamento foron comunistas.

O problema do museo: a gran cantidade de público e a imposibilidade de gozar de nin sequera unha parte ínfima da colección. Como o tren a Milán non sae ata o final da tarde dedicámonos a langranear polo barrio. Cervexa nas terrazas baixo o doce sol de inverno. Hai unha taberna vasca, Euskoetxea, cunha variedade de “pintzos” capaz de vencer a vontade de calquera. Tomamos sidra e un bo repertorio de petiscos.

O Fosar de les Moreres que visitara aquela Diada de fai anos con B. e M., e que entón era un estraño e escuro recuncho, agora é unha fermosa praza cun gran facho eternamente acendida en honra dos heroes cataláns. Síntome orgulloso ao pensar que tantos anos despois, en min, segue ardendo a mesma chama que cando dei aquel mitin naquel afastado once de setembro.

O día faise longo.
Restaurante grego feo e pouco coidado.
Despois, fronte á estación, un restaurante-cafetería con nome galego (moi posiblemente de donos galegos). Por que os galegos cando emigran sempre abren este tipo de restaurantes: feos, baratos e cutres?
Tarde de domingo nalgún lugar de Barcelona. .
É tarde-de-domingo, que é o outro nome que ten o inferno. Esa tristeza asasina que me produce a visión dos matrimonios, das familias, na tardes de domingo non é comparable a ningunha outra tristeza. É a imaxe mesma do horror. Non hai nada no mundo máis desoladoramente deprimente que os matrimonios nas tardes de domingo.
O día vaise cansando nunha melancolía sen límites que se move cunha lentitude desesperante cara ás tebras da noite. Na cafetería entra un matrimonio musulmán con tres fillos pequenos. Visten moi pobremente, case non van limpos. É todo o luxo de domingo que se poden permitir: entrar naquel lugar nada luxoso e tomarse un pobre refresco, Fanta de laranxa. É unha visión insoportable, porque é domingo, porque rezuma tristeza. Porque a xente resignada, os domingos, vólvese miserablemente resignada. Porque a pobreza, os domingos pola tarde (e en Nadal), vólvese monstruosa. E despois está ese silencio canso e aburrido dos matrimonios… ese hastío que entraña o compartir o fracaso. Esa miseria espiritual que as tardes de domingo aparece espida en todo a súa aterradora realidade. Non estou de acordo con Tolstoi, as que se parecen son as familias desdichadas, porque as felices non existen. .
Non podo nin falar. Quixese desaparecer...

Se o tren tardase media hora máis en saír morrria de melancolía no Born.
O tren sae cara a Milán rescatándome daquel inferno. O cómodo trenhotel cruza a noite levándome polo aire no seu ventre cálido. .
A cafetería é máis antiga e cómoda que a do tren a Barcelona. Ata ten taburetes. Un grupo de cinco executivos españois, falan alto. A típica palabrería ostentosa desa subespecie. Falan para que todos escóiten, gastan as súas bromas erótico-infantís. Xogan a ser os reis do mambo. No medio da barra unha muller de negra cabeleira rizada le a Manuel Rivas, á súa esquerda unha grosa moza italiana devora as patacas dunha bolsa mentres fala polo móbil coa sua “mamma”. .

O restaurante é máis e bonito que o do tren Vigo Barcelona. Unha boa cea. Mentres, preparan as camas. Un pouco de lectura, e a durmir. .
A azafata pídenos os pasaportes para non ter que espertarnos cando crucemos a fronteira. “Por seguridade” di. Seguridade de quen? .

UNHA VIAXE, VIAXE. (II) Vigo

2010-03-22T13:53:00.035+01:00

VIGO

Xoves 19 de decembro

Sábado frío dun 17 de decembro.
Anotece en gris atlántico.
Na solitaria estación, o tren espera inmóbil, silencioso, durmido.
A última mirada ao mar gris, vello e bravo. O próximo mar que vexa será o doce, suave, azul, adolescente… e branco, que é como lle chaman os turcos, iso é o que significa Ak Deniz.

O tren é cómodo, moderno, quizá excesivamente funcional. En realidade é un hotel sobre vías, habitación, cama, baño, tv, aire acondicionado, cafetería, restaurante…

Non hai nada como viaxar en tren, e no máis cru inverno, é mellor. Esa sensación de estar sentado cómoda e calidamente na mesa do restaurante mentres cruzas tormentas e borrascas, é tan agradable... Comes e bebes un bo viño, e les ese libro do que non te podes separar (a única patria verdadeira), e charlas sobre as mil palabras que algúns idiomas teñen para distinguir os distintos brancos da neve, mentres a paisaxe vai pasando diante túa, allea a ti. E fóra, a choiva, a neve, o frío… mentres gozas da suave temperatura do tren. É unha doce forma de ir póndose en camiño, de empezar a despreguizar o espírito.

Na tele do compartimento poñen “Up”. Os debuxos son preciosos, pero a narración da vida do vello é dunha tristeza despiadada. “O explorador intrépido” acompañaranos durante toda a viaxe. Pero o meu ánimo non estaba para debuxos, nin para crueldades, e procurei non prestar demasiada atención á pantalla e refuxiarme no Ulises de Homero, que a pesar das súas desgrazas, a súa radical soidade de heroe, os seus choros e a súa intermitente nostalxia da patria, alégrame a alma, porque nunca se dá por vencido e tamén el é un “explorador intrépido”, pero moito menos triste.
“Viaxar así é caro, é un luxo”. Non. Caros son eses coches-amante cos que os imbéciles suplen as súas tristes frustracións, ou esas pantallas de plasma de alta definición para ver a arte refinada do fútbol e o telelixo, ou esas cremas reafirmantes que deixan lisas as tristes peles das señoras de…, sempre dispostas a embelecer o corpo e nunca a alma. Cara é a peza de marca que o rico leva posta. Con moito menos do que calquera imbécil gastou en alcol a noite de fin de ano intentando desesperada e inútilmentemente ser feliz, compra o billete dese tren.

Amence polas chairas de castilla e Aragón. . Os Monegros. . Gústame esa paisaxe baleira, chairo ou suavemente ondulada, seca e árida, de horizontes despexados e infinitos. A súa beleza reside no baleiro, na claridade, na pureza das liñas, na sobriedade das súas cores.

Moitas veces sentín o cansanzo da paisaxe galega, esa saturación de formas e cores, esa desaparición do horizonte a forza de montes e árbores, de vales e riscos. Moitas veces indixesteime de verde, dos mil matices do verde, da infinidade de grises, das néboas e sobrenéboas, e postnéboasas e entrenéboasas… Matices e máis matices, ata o infinito, ata o esgotamento. E despois aparece o amarelo salvaxe do toxo e a xesta, a saturación do cheurento e satinado amarelo das mimosas, e o vermello de sangue e o ocre dos pámpanos en setembro, e o marrón abandonado dos castiñeiros e carballos no outono… E todo sobre un horizonte sempre ocupado por volumes e formas. Se non tivese o mar volveríame tolo, ou morrería de saciedade. Ás veces boto de menos as chairas de Castela, dos Monegros, de Anatolia.

Almorzo no restaurante mentres nos achegamos ao Mediterráneo. ¡Que exceso de luz!

UNHA VIAXE, VIAXE. ( I )

2010-03-16T14:05:00.013+01:00

Moverse, moverse sempre, e en todo. .
O lugar no que vivimos atrápanos e protéxenos. Atrápanos porque nos protexe. Nel sentímonos seguros, nel cremos controlar o tempo e os acontecementos, os sentimentos. Cremos coñecer ás persoas que nos rodean, sabemos quen son os bos, quen os malos, e quen os apolíticos, que son xentes-limbo, bobos. Estamos na “nosa” cidade, na “nosa” rúa, na “nosa” casa, coa “nosa” xente, no “noso” país, na “nosa” lingua. Todo isto que parecer ser “noso”, constitúe a nosa seguridade, a nosa vida. Volvémonos formigas, ovellas de curro, burros de nora, os mesmos pasos, os mesmos saúdos, os mesmos corpos, todos eses “os mesmos” que nos fan sentir seguros. Cremos saber o que somos, como somos, como imos actuar, que imos dicir, como debemos ser; sabémolo porque todo o que nos rodea dínolo desde fai moito tempo, desde sempre. Sabemos como se di pan, como é a habitación onde imos durmir, onde comprar a botella do viño que nos gusta, onde serven o mellor café, e onde está o hospital. Iso dános seguridade, fainos a vida fácil, (¿escribín “vida”?). Comodidade e seguridade parecen ser as aspiracións máximas. A pesar de que sabemos que de ambas as palabras xamais brotou nada fermoso, bo ou sublime. É a auga estancada, é o aire sen renovar, a terra sen labrar, Odiseo sen viaxe, o cemiterio no que están enterradas todas as cousas realmente importantes: a aventura, as utopías, o coñecemento, o inesperado, o sorprendente, o misterio, a creación, o risco, as linguas e as praias descoñecidas, os sentimentos e os sabores nunca probados, a audacia, o valor, a fértil soidade…
A auga que non se move vólvese pestilente, do mesmo xeito que as persoas. A rutina vai infectándoo todo de monotonía e desidia, ata que enfermamos de seguridade. Volvémonos eses mortos viventes que nos cruzamos na rúa, eses seres previsibles, mediocres e aburridos, dos que coñecemos todos os xestos, todas as palabras…, pero seguros.
Cando decidimos viaxar, movernos, partir, deixar atrás a cotián…, cantos temores asáltannos. E cando digo viaxar, non me refiro a ese rito estúpido que inmensos rabaños de turistas realizan en mandas de “tours” preprogramados, precociñados, predixeridos, consistentes en desprazar mundo adiante a rutina da súa vida diaria. Non me crea mala conciencia desprezarlles e aborrecerlles, porque, contra o que algúns pensen, non son o pobo, son a odiosa, aborrecible, asustadiza, depredadora, destrutiva e noxenta clase media. Non desprezo á xente, só aos despreciables. Eu non teño a culpa de que sexan tantos. Dáme o mesmo que moitos deles sexan asalariados, funcionarios, profesións liberais ou a nai que os pariu. Son unha caste indesexable que como un cancro levan a calquera lugar do planeta os seus gustos, a súa comida, a súa puta música, as súas comodidades, a súa seguridade, os seus tics de novo rico, os seus medos, a súa merda. Van a monumentos que nin lles gustan nin entenden, fanse fotografías en grupo mentres gritan “pataca”, antes de subir a outro autobús que lles leva a outra “pataca”, e de alí a un comercio para turistas que mantén a comisión ao condutor do autobús, e de alí a un hotel que debe parecerse o máis posible ás súas casas. Rabaños de Maruxas e Manolos, de Borjas e Aranchas, percorrendo ruínas e praias paradisíacas, museos e discotecas… De Cancún á India, dos fiordos noruegueses ao Nilo, de Londres a Sudáfrica cobren o planeta (sobre todo cando fai calor) dun magma idiota que o devora e degrádao todo. Esténdense polo planeta como unha praga viscosa que ataca monumentos, paisaxes, grupos étnicos, selvas violadas, reservas naturais, especies animais… enfermándoos, feríndoos de morte, matándoos. E o peor é que non hai antídoto que se poida utilizar, nin posibilidade de que se descubra. Porque monstruosas empresas teñen montado un negocio brutalmente lucrativo á conta de mover dun sitio para outro inmensos exércitos de funcionarios, de clases medias aburridas, de familias con camisas hawaianas e chapeus de palla, de estudantes que pasan o ecuador en Ámsterdam, de pedófilos que pasan a corentena en Tailandia, de puteros que evacuan na Habana…
Non, non me refiro a este tipo de “viaxes”, refírome aos de verdade, aos que comezan nunha estación de tren (as emboubadas hordas touradictas odian o tren, porque é máis lento, porque é caro, porque teñen tempo para ler e pensar. A súa expresión máxima de desprazamento é o voo de baixo custo con hotel e almorzo incluído); refírome ao viaxeiro non ao turista. Ao que non pisa unha axencia de viaxes. Ao que non sabe en que porto haberá de resgardarse das tormentas, ao que non sabe en que mesa comerá, nin en que cama durmirá, o que, como dicía Machado, “onde hai viño bebe viño, e se non hai viño, auga fresca”, o que planea o que os deuses cambian, o que ha de sentir calor e frío, o que un día será esmoleiro e ao outro señor, o que ha de chorar e rir, descubrirse e descubrir, sentir como a cadea da borracheira úneo a descoñecidos, e darse conta de como o vento das distancia lle mostra o desunido que estaba aos coñecidos, o que entende que o traxecto é viaxe e non a chegada, o que sabe que é o camiño o importante non é a meta, o que non ten présa por chegar porque no fondo sabe que nunca chegará; porque a vida é como o río de Heráclito: onde un cre chegar xa non existe, e de onde un cre partir xa deixou de existir.
Pero a rutina e a seguridade a todos termina volvendo covardes, a diferenza está en que o viaxeiro enfróntase aos seus temores, e o turista contrata un tour-gregario, quince días en Istambul con excursiones á Capadocia e a Pamukale que o inmunice contra os seus temores aínda que iso leve que non vai ter nin un segundo de verdade. Un volverá cambiado e o outro adocenado.
Sempre quixen facer unha viaxe lenta, no que me dese tempo a degustar todos os momentos, todas as paisaxes, todos os pensamentos… Unha viaxe cun tempo antigo, cun ritmo sosegado e intenso. Unha viaxe de deixarse ir, cunhas pinceladas de decadencia victoriana de Alma Tadema, e unhas pingas de Keruak. Lento. Sobre todo, lento, para poder ler, escribir, pensar, sentir. En tren, en barco, en autobús, en taxi, en burro… Champaña francesa e viño barato, caviar e un mendrugo de pan duro.
Se é difícil partir, pensa o viaxeiro, é porque se estivo demasiado tempo sen facelo. Esa desolación que sente a alma, ese cansazo que dá asomarse ao futuro, esa tristeza que se pega á pel como unha morriña densa e profunda, esa sensación de querer volver sen saír, de querer chegar sen partir, é só o reflexo do entumecida que está a alma debido á rutina, a seguridade e a monotonía. Pero dura só ata o primeiro paso.

Parafraseando a Dostoyevski o importante non é viaxar senón saber para que se viaxa.

O plan da viaxe é ir en tren ata Barcelona, de Barcelona a Milán, desde alí a Ancona. En barco de Ancona a Patras, no Peloponeso. Desde Patras a Atenas en autobús. En barco desde o Pireo a, ou ben a Mitilene para visitar Eresso e despois pasar a Ayvalik en Turquía, ou ben a Jíos e pasar a Çesme en Turquía. Despois chegar a casa (Ahmet) en Esmirna. Instalados en B. , xa veremos se ir ao Kurdistán, a Capadocia, ao Memhrut ou a Antalya onde está R...

A volta está sen decidir.

DE XARDÍNS, TERRAZAS, CAFÉS... (VI). LAS CROCOSMIAS

2009-08-27T19:40:00.007+02:00

LAS CROCOSMIAS EN BLANCO Y NEGRO DE YASUJIRO OZU

Si dios fuese cineasta haría el cine de Yasujiro Ozu. Me conmueve y me fascina. Me convierte en el personaje que sentado en el tatammi lo observa todo a setenta centímetros del suelo, me vuelve un familiar más, me hace japonés -que es como ser de otra galaxia-, incluso logra el milagro de que durante dos horas me transforme en un pequeño burgués, que es la cosa que más desprecio en el mundo. Pero a él se lo permito, porque es bueno, porque es sabio, porque es el Creador, porque es sincero. Aunque odie sus verdades no puedo dejar de quererlo y respetarlo sin reserva alguna. Ante su misteriosa perfección pierdo cualquier atisbo de análisis, de ideología, y me rindo subyugado a su genio. Ya volveré a ser marxista cuando termine la película. Ser un reaccionario inteligente es como ser un penitente, es como un doloroso harakiri realizado con el puñal de las convenciones que se saben estúpidas pero que se creen necesarias para que el orden se mantenga.
Ozu filma con una sublime e invisible nostalgia todo aquello que ama, las personas y sus vidas, los jardines y su alma, las matas de crocosmias mecidas por el viento, y la arena rastrillada en torno las rocas de los jardines zen que parece ser lo único que permanece inmutable en ese Japón de dolorosos cambios, que va dejando desaparecer ante sus ojos distantes e impotentes, su especial forma de vivir y sentir. Largo plano secuencia que deja sin aliento.

Cuando estaba escribiendo esta tercera entrega sobre “TERRAZAS JARDINES CAFÉS PLANTAS…” en el UF se proyecta la película de Ozu “La segunda primavera”, que es una defensa de esa institución monstruosa, nido de todas las violencias, trasmisora de todas la aberraciones, creadora de todos las taras imaginables, generadora de todas las castraciones, refugio de todas las vergüenzas, ocultadora de todas las degradaciones, coartada de todos los miedos y pilar imprescindible del puto capitalismo: la familia. Pero detrás de lo que cuentan los actos y las palabras de sus personajes, está lo que cuentan la mirada de sus actores. Hay una secuencia durante la representación de teatro No a la que asiste padre e hija en la que por medio de las miradas de ésta, se cuenta la historia del desgarro que suponen las convenciones sociales que como corsés ineludibles, obligan a los ciudadanos a ejercer el rol que la tradición tiene previsto para ellos, sean cuales sean sus deseos, su sensibilidad o sus proyectos. Sé que Ozu trata de mostrar lo correcto, necesario y lógico que es que su hija se case y cree una familia como él lo hizo antes. Ozu acepta el dolor que sufre la hija, y también el padre, ante la separación, como un sacrificio necesario para que la estructura familiar se multiplique y garantice que la sangre, la cultura y la tradición de Japón pervivan. Para que la hija lo acepte, tiene que mentirle. ¿Una mentira para que no se derrumbe un edificios hecho de mentiras? Quizá Ozu no puede hacer nada más por la verdad que darnos esa clave, pero es que él ama hasta los tuétanos ese bello edificio que era Japón. Y la resignación ante el sufrimiento, porque el deber y la tradición están por encima de las personas, del dolor de las personas.

¿Estamos a plantas o estamos a películas? (El estúpido chistecito sobre los vascos se supone que quiere decir que son incapaces de pensar y atarse los zapatos la mismo tiempo). Estamos a plantas, pero al mismo tiempo podemos estar a películas, a japoneses, a Ozu y a lo que haga falta. La vida es un inmenso puzle y las piezas encajan con un misterioso plan del que los humildes ateos decimos que ignoramos, y los vanidosos creyentes llaman los renglones torcidos de dios. Pues estaba yo colocando la pieza de este articulillo sobre la crocosmia cuando en la película de la que estoy hablando, me la encuentro inesperadamente filmada por Ozu en tres hermosos planos, en un blanco y negro japonés de 1934. Las mujeres con sus quimonos, sentadas sobre sus pies, inmóviles y calladas, asisten con una seriedad conmovedora a la ceremonia del té. Todo transcurre con una asombrosa serenidad y paz. En la mirada vacía de algunas de las mujeres mayores, podemos observar lo que tienen los ritos japoneses de meditación zen. Por el contrario la mirada de la jóven protagonista indica una fascinación de quien ya lo ha perdido como parte de su cotidianidad. La cámara sale fuera de la casa y se queda inmóvil enfocando las dos columnas de madera del porche y la gran mata de crocosmias que se mueven ligeramente por la brisa bajo el suave sol de la tarde. Después aparece un primer plano de las flores de las croscormias que ocupan toda la parte baja de la pantalla con la ventana de la casa al fondodo, tras la cual sigue teniendo lugar la ceremonia del té. La cámara vuelve a entrar en la casa, las mujeres siguen viendo los gestos rituales de la mujer que está haciendo el té. Otra mujer sirve con palillos, sobre una servilleta, un pequeño trozo de pastel. Sus gestos también son rituales. La cámara vuelve a salir al jardín y ahora, es desde detrás de la mata de crocosmias, desde donde se enfoca la hermosa casa japonesa donde se sigue desarrollando la ceremonia del té. Todo es puro, apacible, lento, suave y hermoso. Está filmado con esa belleza transparente que es exclusiva de Ozu. Un poema de amor, de homenaje a lo que Ozu es, a esa cultura que tanto ama, que trata de defender sin más argumento que mostrar la belleza que Japón ha logrado destilar a lo largo de milenios.
Curiosamente, en esta película que está recorrida subterráneamente por una casi tristeza que transita bajo una casi felicidad, la planta elegida es la crocosmia, una planta que no es originaria del Japón si no de Sudáfrica, pero que ha buscado lugares de climas suaves y húmedos: Inglaterra, la parte central de Chile, Galicia… Aunque Ozu las filma en blanco y negro, conocemos su color, verde claro y mate para las hojas que forman abanicos de cintas verticales en torno a las delgados tallos de los que salen las pequeñas campanillas color azafrán intenso que forman la flor. Es un contraste agridulce, de alegre tristeza. El matiz imposible, perfecto para un pueblo de infinitos matices como Japón, para un director como Yasujiro Ozu que matiza lo invisible creando una belleza inexplicable.

Las crocosmias del la terraza del café Uf no vienen del Japón, ni de Sudáfrica, llegaron de Teis, de Espiñeiro, que está en la falda del monte de La Guía, detrás del astillero de Vulcano, en el estrecho de Rande a través del cual, el Atlántico desemboca en el mar de Cesantes donde está la isla más bella del mundo. La sembraría de crocosmias y cerezos para que Yasujiro Ozu pudiera filmarla. Algún día, en alguna eternidad, en alguna reencarnación, Ozu filmará á Illa de San Simón con su enigmático hechizo japonés, en blanco y negro, con las crocosmias acariciadas por el viento salado “das ondas que grandes son.”

CAFÉ UF
verano del 2009

BEGONIA MACULATA tamén chamada TALO DE CANA

Todo será permitido, inclusive… camiñar nas
tardes cunha inmensa begonia na solapa.
Tiago de Melo

As súas follas son verdes, con máculas de prata brillante. O seu talo de cana pode alcanzar unha altura considerable.
As súas flores colgan agrupadas en redondeles. Son como un outono xaponés, como un plano inmóbil de Kin Ki Duk. Son como suspiros de escarcha ruborizada respirados por un tempo abatido, son como as pingas de sangue que brotaban a través da tea branca que rodea o ventre suicida de Mishima o día que se fixo o seppuku toleado pola dor de ver á súa patria vendendo a súa alma a occidente. Son o coral colgado en ramalletes sonrosados, o xade ensanguentado formando pétaos indescifrables, bágoas de nácar avergoñado.
A begonia maculata é unha das mil cincocentas especies de begonia que se coñecen, orixinarias de zonas tropicais e subtropicais de África, Asia e América.
Adáptase ben a calquera clima sempre que teña sombra, moita humidade e unha terra fértil. E aínda é capaz de florecer en condicións moi adversas.

Non lle gusta o Sol, prefire a Lúa, e non lle importar estar nun interior rodeada de libros e música de Lonard Cohen, sempre que teña luz e auga abundantes.
As begonias son unha das dez plantas máis apreciadas en Europa. A opulenta, vella e anquilosada Europa, tamén ten as súas preferencias en canto a plantas refírese. Levou a súa obsesión pola moda, ao mundo da floricultura. Neurotizada polo consumo incesante exacerbado por unha publicidade omnipresente, toleada por aqueles que viven de explotar a insatisfacción dos xentíos que se manifesta en neurosis de compra compulsiva. Agora ponse a comprar tulipans como posesos, e mañá petunias, ao outro día orquídeas, e ao seguinte gardenias. Como non son capaces de cambiarse a si mesmos, cánsanse de todo o demais. A miseria dos ricos.
Durante un tempo a begonia maculata foi unha das plantas que encabezaban ese ranking de vendas. Os invernadoiros non daban abasto producíndoa. No canto de pedirlle un esquexe ao veciño, as xentes opulentas prefiren comprar a planta nunha grande superficie. Xa ninguén fala co veciño, e menos aínda nas grandes cidades da Europa saciada e hastiada.

Pero, o que caia en desgraza no gusto desas masas yonquis do Prozac, confírelle un encanto sobreengadido. Agora teñen ese alo maldito daqueles aos que a sociedade dálle as costas. A beleza dos desprezados, a maxia dos xitanos, a poesía triste e solitaria dos marxinados.
Sempre me sobrecolleu o silencio quedo dos gatos. E máis aínda, o das plantas abandonadas.
Agora, din os cultivadores de plantas, que os europeos perderon o interese pola begonia manchada.
É raro que estes saciados, con mala conciencia, non creen aínda unha ONG para dar refuxio a todas as maculata abandonadas, eles tan dados a organizarse ao redor de calquera dos problemas que eles crean.

Café UF
Primavera do 2010

DE XARDÍNS, TERRAZAS, CAFÉS... (V). LA ASPIDISTRA

2009-08-26T22:41:00.006+02:00

“MANTÉN VIVA LA ASPIDISTRA”

¿Por qué todos esos que adquieren su cultura por medio de películas de éxito y de El País semanal, se empeñan en decir que la frase “Buenas noches y buena suerte” es del George Clooney? Los culturetas más intrépidos van un poco más allá y dicen que es de Edgard R. Murrow, el periodista americano al que da vida glamorosa el galán hollywoodiense. Incluso hay algún vicioso de la urna que se cree que la frase es de la cara afable de la socialdemocracia española, porque el presidente de quienes se consideran españoles, la usó para despedir su debate televisivo.
Pero como todo en la vida, la verdad siempre está debajo de las apariencias. La frase es de ese inglés al que nunca agradeceremos suficientemente su vida, su lucha y su literatura, Georg Orwell. ¿Sabrá el señor Zapatero que la frase proviene de un comunista trotskista, revolucionario, que luchó en la guerra civil española bajo las siglas del POUM y que consideraba a la socialdemocracia la quinta columna de la burguesía dentro de de la izquierda?
¿A qué viene todo esto, si de lo que estamos hablando es de JARDINES, TERRAZAS, CAFÉS, PLANTAS…, y el articulillo lleva el nombre de una planta?
Pues viene a que la famosa frase proviene de una novela de Orwell titulada “Mantén viva la aspedistra”.
La aspedistra es una planta de origen chino que dada su poca exigencia de luz y su resistencia, aguanta perfectamente en los interiores. En Inglaterra, y no sólo en ese país, las casas de la gente acomodada estaban indefectiblemente adornadas con macetas de aspidistra. Tanto, que la planta llegó a simbolizar el apacible, cómodo e inmovilista bienestar burgués. Por ello también, para el protagonista de la novela, la aspidistra representa la muerte del espíritu asfixiado por una comodidad estúpida y reaccionaria. Es posible que la planta no tenga la culpa, pero cuando es capaz de adaptarse tan perfectamente a la mortecina felicidad burguesa, a la enfermiza dicha de los bienpensantes, la vuelven, al menos, sospechosa de connivencia.
Por otra parte el hecho de que se haya adaptado también tan bien dentro del CAFÉ UF, en un ambiente absolutamente contrario, radicalmente contrario, rabiosamente contrario, al de las casas burguesas, supone una capacidad de adaptación muy china. Pero sobre todo las hemos liberado. Ahora crecen en el jardín de la terraza, exuberantes, salvajes, revolucionarias, antiburguesas, bajo la lluvia, bajo el sol, contra el viento, mezclándose con pasionarias proletarias, humildes hierbas, sencillas albahacas y populares geranios, escuchando a ese inglés rojo llamado Billi Brag y asistiendo a cenas de la ASOCIACIÓN DE SOLIDARIEDADE CON KURDISTÁN. Ahora es feliz.
Somos capaces de mandar naves fuera del sistema solar, somos capaces de pasear cámaras por la superficie de Marte, somos capaces de grabar el Sargent Pepper´s, y a estas alturas del 2009 aún no sabemos a ciencia cierta cuantas especies de aspidistra hay.

La aspidistra proviene de China y de Extremo Oriente. En China hay 59 especies de la que 54 son endémicas. En Vietnam se han descubierto 28 especies pero se sabe que hay muchas más. En la actualidad se han clasificado 93 pero se piensa que puede haber entre 200 y 300. Resulta indecente si pensamos en que, por ejemplo, se conocen los nombres de cientos de imbéciles que nacieron con el cerebro en los pies y sus únicas especialidades son jugar al fútbol, decir jilipoyeces y ligarse a modelos. Pero así es la vida de las plantas… y de los animales.
También se llama “Hojas de salón”, “Hojas de lata”, “Hojalata”. Y ese esplendor de grandes hojas de brillante lata cóncava, de estilizadas ojivas de pergamino verde lustroso, esconde la triste realidad de que es una planta sin flor.

DE XARDÍNS, TERRAZAS, CAFÉS... (IV). As Alfavacas

2009-08-26T13:43:00.004+02:00

UN CHINO CHEIRANDO
ALFAVACAS NO CAFÉ UF

As alfavacas sedentas piden auga
con refachos de cheiro mediterráneo

O serán abafante de finais de Xullo
exala o seu cansancio sobre os corpos

O verán ardente pasa a sua lingua úmida
sobre a pel derrotada das xentes

Eu escribo poemas entre hortensias e begonias
entre bugabillas moradas e as glicinas malvas

Alfavaca,planta papilonácia de orixe chinesa acios malvas brancas ou rosas

DE XARDÍNS, TERRAZAS, CAFÉS... (III) "EL Glicinio"

2009-08-05T13:30:00.006+02:00

昨 UN CHINO BAJO EL GLICINIO DEL CAFÉ UF

天 Las voces se desplazan invisibles
你 entre las begonias y las hortensias
好 se descuelgan por el glicinio que trepa hasta la ventana

您 La “dulce”
I的 “glicinia”
海 “glüküs”
我 gamma lambda kappa ypsilón sigma

人 Como el verano es frío
甲 alguna flor rezagada
虫 deja caer su racimo malva de “dulce” perfume

DE XARDÍNS, TERRAZAS, CAFÉS... (II) Pasionaria

2009-07-10T13:02:00.006+02:00

A gran pasionaria que se vai estendendo por todo o xardín partindo do sebe que hai á dereita, foi plantada no xardín do café UF fai dous anos. A flor da pasionaria é a flor da paixón, pero non da paixón humana, se non da Paixón divina, a do fillo de deus feito home. A súa flor ten a cor morada da Paixón, e o branco da pureza. Ten tamén unha coroa, e os tres cravos da crucifixión. Os cristiáns sempre están dispostos a ver signos divinos detrás das cousas máis absurdas. Poden ver a cara do seu Cristo nun xamón, nas paredes de Vélmez, e unha vez escoitei nun autobús a dúas boas señoras que falaban sobre isto. Unha delas dixo: “desde logo, mira que dicir que se apareceu a cara do noso Señor nun radiador”.
Todo o cristianismo está construído sobre as mentiras de Pablo de Tarso. Son XX séculos de millóns de mentiras, aberracións e absurdos.
Pero a pobre planta non ten a culpa. É unha planta humilde, agradecida, non necesita coidados humanos, crece en terras pobres, e polo pouco que recibe dá xenerosas guirnaldas de follas verde escuro que forman triadas, porque sabe, na súa humildade, que ese é o número perfecto. As súas ramas longas e flexibles utilizan como método trepador longos filamentos que se enroscan como tentáculos a calquera cousa á que poidan agarrarse.

A súa flor non é nada ostentosa. As súas cores suaves confúndense coa follaxe. Hai que fixarse para velas. Case non teñen talo. Son pequenos e pudorosos soles silenciosos, que tremen á tardiña e recóllense cando a luz esmorece . .
Algúns cren que á Pasionaria, a heroica dirixente comunista, púxoselle ese sobrenome porque adornaba o seu pelo con flores da paixón cando de nena lle levaba a comida á mina ao seu explotado pai. Outros pensan que lla chamou así pola paixón que puña nas súas intervencións oratorias. Pero non é certo, por paradoxal que resulte, chamoulla A Pasionaria porque antes de ser comunista, era moi devota. Nunca ninguén me explicou por que os vascos son tan católicos. Se abrazasen outra relixión distinta a dos españois, hoxe serían independentes.
Dolores Ibarruri, ademais, tiña unha nai castelá. Castela sempre viviu o catolicismo dunha forma transcendental. Eu creo que os casteláns sempre viron como unha anormalidade inexplicable o feito de que Terra Santa non estivese na Mancha.
Gústame que esa palabra “mancha”, sexa de orixe árabe, significa “chaira alta”. Gústame porque eses rancios nacionalistas españois crense unha raza única elixida por Deus para salva á súa Igrexa Católica, eses españois intransixentes e dogmáticos que agora preconizan a nova expulsión dos musulmáns inmigrantes, teñen o seu idioma e o seu sangue mesturadas con sangue árabe, xudía, xitana, grega, vasca... E gústame porque, das dúas acepcións que a palabra “mancha” ten en castelán, unha, mostra o seu pasado árabe, e a outra a súa incultura hispanocéntrica. No seu estúpido desprezo polo distinto traduciron historicamente. Canle da “Manche”, non por “Manga” que é o que significa en francés, se non por “Mancha” que é o que parece que significa. Fai falta ser moi tarugo, só así se pode ter encerrados no castelo castelán a pobos que non son capaces, nin o pretenden, de ser tan bárbaros.

Pasionarias, femininas, firmeza e flexibilidade, intelixencia de muller, adaptación, discreción, xenerosidade, desprezo do benestar persoal e a ostentación. Se a Pasionaria fose home o comunismo español, e quizá a historia mesma do Estado Español, fosen distintas. Se fose home, tería sido Secretaria Xeral do PCE en lugar dese Moisés maquiavélico que se encargo de conducir ao sufrido pobo antifranquista, ao longo de case corenta anos, polo deserto do fascismo, ata a terra prometida da democracia burguesa, monárquica-franquista e española. Cando Pasionaria dixo que o eurocomunismo eran “bobadas de Santiaguito”; se fose ela, en lugar se Santiaguito Carrillo, Secretaria do PCE, huberan tido cambado as cousas. Pero era muller, e o PCE nunca tivo unha muller como Secretaria Xeral, aínda que teña unha Pasionaria no seu seo.
A historia é un xardín chedo de malas herbas. .

CAFÉ, UF.
CIDADE, VIGO.

DE XARDÍNS, TERRAZAS, CAFÉS... (I)

2009-06-29T17:05:00.010+02:00

(I)

DE XARDÍNS, TERRAZAS, CAFÉS, PLANTAS, FLORES, ÁRBORES, TEIMAS, ABSURDOS, VIOLENCIA, OBSESIÓNS, A ESTÉTICA DOS BURROS, E A ESTÉTICA DE VIOLENTAR A NATUREZA…

A TERRAZA DO UF está posta no que era un pequeno xardín interior doméstico do edificio de principios do S. XX no que está o café da rúa Pracer de Vigo. O gran loureiro que nel hai, plantouse cando se terminou o edificio. Unha fucsia, unha vella hortensia e unha mata de begonias é todo o que queda de cando se abriu o CAFÉ UF. Todo o que agora hai nel, plantouse ou creceu casualmente sen ningún plan determinado, libre, anárquicamente, sen violencia, sen exercer a prepotencia do tolo que quere controlar a pequena natureza baixo a ditadura de caprichos tan absurdos como esteticamente discutibles.

A primeira planta que debe medrar nun xardín (e en calquera lugar) é a da Liberdade. Deixar que a vida medre en liberdade, as plantas saben como teñen que facelo, son intelixentes. Iso que chamamos “millóns de anos de evolución” é unha forma admirable de inteligencia: de adquirir recursos sorprendentes para seguir existindo.

Algunhas das plantas que crecen neste xardinciño, son produto dun longo e intelixente proceso: a planta produce pequenos frutos de cores e sabores que lles gustan aos merlos, estes cómenas tragando con eles as sementes que non son destruídas polo organismo do paxaro que acaba por expulsalas cos excrementos. Despois a terra, a humidade e o sol realizan o final da operación, e crece a planta onde a casualidade decide. Crecen, dan froito e outros merlos cómenos, e vanse outros xardíns, e o proceso repítese. Algo que non é capaz de facer o home, un ser que sempre a caga, pero dos seus excrementos só crecen destrución, desolación e melancolía.

O que chamamos “xardín”, non foi outra cousa que a utilización das plantas e as árbores para criar unha obra plástica vexetal, segundo un plan “humano?” preconcibido. Grandes ou pequenos, interiores ou exteriores, públicos ou privados… os xardíns sempre consistiron en forzar a plantas e árbores a funcionar, non como son, senón como o que o home quere que sexan. Planta, trasplanta, curta e recorta, poda, inxerta, torce e retorce, sementa e arrinca, rexe e dirixe, ata, transforma, cambia… Quere que ese anaco de terra á que vai chamar “o seu xardín”, sexa en realidade unha mistificación da natureza. Na súa concepción da cousas, sempre antropocéntrica, o home tratou á naturaza, non como unha realidade da que forma parte, senón como algo do que extraer beneficio, algo ao que escravizar, forzar, falsear, torturar ou destruír. Iso que chamamos “home civilizado”, nunca se sentiu parte ou aliado da natureza, sempre se creu o seu dono e señor, e actuou como un terrateniente prepotente e desapiadado.

Desde que descubriu a agricultura o home creuse deus. Xa non dependía dos caprichos dos deuses, do clima, ou dos fenómenos naturais para conseguir alimentos. El xa sabía como conseguir frutos, era capaz de crear alimentos, (cousa que antes era potestade dos deuses), o que o asemella a deus, el xa era como dios. O mito bíblico do Xardín do Edén fai referencia a este feito. A expulsión do paraíso é o castigo que Yahvé infrinxe ao home por probar a fruta da árbore da ciencia, é o castigo que dios infrinxe ao home por descubrir a agricultura, a creación de alimentos, arrebatándolles ese poder a deus. Este mito aparece dous mil anos antes da Biblia, nun texto sumerio que conta a lenda de Adán e Eva, a árbore con frutos, a tentación por medio dunha serpe…

A parte máis medorenta desa sociedade onde se dá o grandioso descubrimento da agricultura, é a que cre que dios castigaralles expulsando ao home do paraíso e facendo que teña que sufrir para conseguir o seu sustento. E é esa obsesión por dominar á natureza que arrastramos desde o principio da civilización, a que nos levou a descubrir a agricultura, e a crear xardíns coa patética vaidade de quen se cre dios porque é capaz de crear catro parterres absurdos e podar os setos ata conseguir tapar o seu xardín do xardín encostado contiguo.

A explotación da natureza que supón a agricultura ten un fin de supervivencia, aínda que observando o tolo sistema de produción agrícola á que chegaron os países industrializados, (producen, subvencionados, enormes cantidades de alimentos para destruír, porque non hai suficiente consumo, mentres medio mundo morre de fame), podemos chegar á conclusión de que tamén con este descubrimento o home exerceu o seu papel destrutivo. As inmensas extensións de plástico branco, no norte de Italia ou no sur de España, para lograr un cultivo abusivo en invernadoiros que desertizan terras que eran fértil, son o verdadeiro rostro da tolemia á que o home adoita levar os seus descubrimentos, e neste caso a súa forma bárbara de exercer o seu dominio sobre a natureza. Da mesma tolemia provén a creación deses xardíns de tipo versallesco, cos seus exasperados labirintos de mirta podada en formas antinaturais, os seus estúpidos estanques e os seus rebuscadas estruturas onde nada é natural, libre, verdadeiro. E temos despois a versión cutre do pequeñoburgués co seu xardinciño de segunda residencia, cos súas setiños, coas suas árboreciños, os seus camiñiños empedradiños, os seus enaniñoos do bazar chinés, os seus cenadores de centro comercial… Tan antinaturais como os outros. Pero se ante os burgueses un se cabrea, ante os pequenoburgueses, un non sabe se chorar de vergoña, ou rir de tristeza.

Non importa que un xardín sexa grande ou pequeno, interior ou exterior, público ou privado… ese lugar que construímos para gozar da natureza, para estar en contacto con herbas, plantas, árbores… ten que ser un anaco de natureza libre, no que a man do home nótese o menos posible, se non é posible que non se note.

”¡Non temades nin esteades tristes! ¡Alegravos, máis ben, polo Xardín que vos prometeu!” O Corán

CAFÉ UF
Xuño do 2009

Preséntanos a tua película preferida

2009-06-03T21:26:00.004+02:00

PRESÉNTANOS A TUA PERLÍCULA FAVORITA

Unha persoa presentaranos cada xoves a súa película preferida.
A persoa poderá facer unha presentación preparada de antemán, ou se o prefire, contestar as preguntas de quen actúe de presentador por parte do cine-clube UTOPÍA CINEMA. (Dende cando é a túa película preferida? Qué é o que máis che gusta dela? Cal é a tua escea preferida? Cal e o diálogo preferido? etc.

As proxeccións farnase en pantalla grande no local do cine-clube UTOPÍA CINEMA, rúa do Pracer 19 sótano.
A presentación comenzará as 20 h. A película proxectarase a continuación, nunca despois das 20,30.

“Etiquete”- Rotozaza

2009-02-24T21:22:00.015+01:00

ALT.o9 festival alternativo das artes escénicas de Vigo. Do 27 de febreiro ao 15 de marzo de 2009.
En Vigo podense facer moitas cousas: pasear polas praias, subir o Castro, visitar museos, comer ostras, adiviñar que tempo vai facer ollando o ceo entre os edificios, subir as súas maravillosas costas (e baixalas ainda que esto e menos aventureiro e divertido). Habia unha cousa que non se podia facer ata hai oito anos en Vigo y era ver teatro e danza contemporáneas. Non hay mais que ollar os xornais de enton e ver qué pasaba por aqui. Si. Estaba a programación do grande e único teatro da cidade si, pero nada máis.
Un día… Seguir en...

“Etiquete”- Rotozaza

ROTOZAZA: Cuando el público es también el actor

Por Jason Zinoman Publicado: 15 de agosto de 2007

Hamton y Mercuriali fundaron ROTOZAZA (nombre de una escultura del artista suizo Jean Tinguely) en 1998 después de una reunión en un taller de teatro en Italia. En principio empezaron experimentando con artistas invitados, de la misma forma que se ayuda a un amigo a superar sus miedos. Escribieron entonces una obra de teatro para ser utilizada en esas situaciones, en las que órdenes llegarían a través de los auriculares.

Todo productor de teatro acaricia un sueño: ¿no sería posible hacer teatro prescindiendo de los actores?
Piense en las ventajas: no hay discusiones sobre las condiciones del contrato, no hay berrinches. Pero la terca realidad es que, si bien se puede reemplazar a los músicos con los ordenadores y los directores autoritarios con la improvisación, el teatro en directo necesita contar con actores.

Silvia Mercuriali, 30 años, y Anthony Hampton, 32 años, son el equipo artístico detrás de Rotozaza, una activa empresa cultural con sede en Londres y con una creciente reputación en el circuito de teatro experimental.
Ellos han encontrado la solución al problema de los artistas, intérpretes o ejecutantes molestos y consiguen darle al público algo nuevo que ver: a ellos mismo como protagonistas.

La compañía ya había estado practicando una forma inusual de teatro: montaron obras de teatro conceptual y psicológico sobre la vigilancia, la comunicación y el amor en la actualidad, utilizando una mezcla de actores y artistas invitados a los que se le dice qué hacer y decir, por medio de una voz en off de inspiración orwelliana. Esta estética de distanciamiento y frescura se basa en el hecho de que los espectadores se preguntan si el actor invitado conoce de antemano lo que está interpretando o por el contrario solamente se dedica a actuar siguiendo las instrucciones que se le dan en tiempo real.

Pero si en estas obras la línea entre la audiencia y el intérprete parece borrosa, la última creación de Rotozaza, titulada “PROTOCOLO” y creada por el pionero de medios digitales Paul Bennun, la borra por completo.

En esta nueva obra solamente pueden participar dos personas a la vez. En ella se requiere la participación de sod personas que se converiran en los actores que que habrán de seguir un guión realizado para ambos. El espectáculo convierte el punto más creativo de cada conversación en una improvisada performance.
“PROTOCOLO” se inauguró en Londres y se represento ya en Portugal, Argentina, Alemania, Noruega, Italia y EE.UU.

”Mi esposa y yo asistimos (en otras palabras, protagonizamos) “PROTOCOLO" recientemente en Edimburgo.
Aunque “PROOTOCOLO" no era técnicamente parte del programa oficial del Edimburgo Festival Fringe, se estuvo realizando durante todo el tiempo que duró el Festival en una de las mesas reservada para ello en el café Nova Aurora. Al entrar, un hombre en el bar nos proporcionó dos CDs y nos condujo a una pequeña mesa equipada con una serie de objetos y dos reproductores de DVD. Nos sentamos, nos pusieron un par de auriculares, y el show comenzó. "Respire profundamente e intente aclarar su garganta", me dijo una mujer con autoridad y con acento inglés, antes de explicar que la mesa que tenía ante mí era una primera etapa y yo era un actor que no conocía mi papel.
Era la noche de la apertura y la sala estaba llena de gente. Cuando me instalé en este pequeño escenario en esta obra de teatro, la voz me ordenó que cerrase los ojos e imaginase un café de París. La siguiente cosa de la que se me contó fue que estaba en medio de una película de Jean-Luc Godard: mi esposa y yo estábamos repitiendo las líneas de "Vivre sa vie" la película que dirigió el director francés en 1962.”

Durante gran parte de "PROTOCOLO" (que comienza cada media hora, de 11:00 a 23:30), los participantes llevan auriculares y mantienen una tranquila conversación; mientras las otras personas que están en el café, posiblemente no se enteren de que la obra se está representando.

Después participó un viejo filósofo tratando de iniciar una conversación con una bella desconocida. Fue un intercambio extraño, pero que no resultó sobreactuado. Hubo una pausa incómoda. "A menudo me pasa a mí", dijo mi esposa, repitiendo el diálogo. "Yo sé lo que quiero decir. Pienso antes de hablar para comprobar si es realmente lo que debería decir. Pero cuando llega el momento de hablar: Pfft! No puedo decirlo." Después de tomarnos algo, se encogió de hombros y me dijo: “sus actos no están escritos. Usted no es un personaje de una obra de teatro." La escena se convirtió rápidamente a una lucha melodramática del Ibsen de "Casa de Muñecas", y de ahí pasó a un acalorado enfrentamiento entre los amantes. Golpeé con el dedo a mi esposa. Ella giró su silla para salir.”

"Hay algo muy raro y especial cuando dos personas se encuentran encerradas en una burbuja dentro de un espacio público", dijo Mercuriali en una entrevista. "Es como cuando dos personas tienen un verdadero intercambio de ideas o cuando se están enamorando. Es ese sentido de evento y de momento el que estamos tratando de recrear"

Este texto foi traducido ao castelán do ingles dun articulo publicado polo New York Times.

“Etiquete”- Rotozaza. É a obra que se representa no café uf do 27 de febreiro ao 4 de marzo

Recital poético

2008-12-11T16:26:00.011+01:00

O clube dos poetas vivos e A porta verde do sétimo andar

Foto de grupo. De esquerda a dereita: Servando Barreiro Fernández, Alberte Momán, rosanegra,Alfonso Láuzara, José Manuel Barbosa, Mariola Soutelo, Artur Alonso, Cruz Martínez, Concha Rousía coa súa filla e Enrique Leirachá.
Sábado, 22 de novembro

Pablo Ruben Fernandez

2008-11-25T12:49:00.011+01:00

Concerto do cantautor da Coruña Pablo Rubén Fernández.

Xoven cantautor coruñés que leva doce anos tocando en diversos locais da cidade (Coruña) e fora dela. Pertence ao colectivo de cantautores coruñeses CONcierto ENcanto, formado en decembro de 2.004

Xoves 27 de novembro ás 22 h.

Té de Champaña con Fresas (Novidade)

2008-10-13T22:18:00.006+02:00

Novo té nas especialidades do UF

Té de Champaña con Fresas.

Té verde Sencha (Xapón), Anacos de fresa, flores de manzanilla e aroma natural.

Final Utopía Son

2008-09-26T13:54:00.003+02:00

O sábado 27 as 23 h. terá lugar o concerto no que actuarán os gañadores desta terceira edición de UTOPIA SON e o gañador da edición anterior Yhosvany Palma.

Nesta edición dan-se dous primeiros prémios ás seguintes cancións:

" YING - YAN" de Alberto López
“OLVIDASTE LO IMPORTANTE”de Fátima Baña.

O prémio á canción que mellor denunciase a violencia de xénero se reparte ex aequo entre os temas:

"NO MERECEN VIVIR" de Expediente Oculto
“LEVANTA UNA MANO” de AKA Golpe Letal.

O primeiro premio para a canción en galego queda deserto.

CAFÉ de SUBÚRBIO

2008-08-18T14:00:00.006+02:00

Pede (o empregado expulsa-o sempre porta fora)
Esmola para un pao
O garoto que a fámilia explora
E trata como a um cao-

Nunca fui muito de lamentos
Desta natureza;
Nunca gostei de rimar sentimentos
Com desgraÇa e pobreza.

Mas tenho muita pena
Do seu ar infeliz, de menino doente,
A estender-me a mao, suja e pequena,
Timidamente, insistentemente…

Que mais posso fazer?
Dou-lhe a esmola embrulhada num sorriso,
Sem o empregado perceber.
Despois, regresso ao paraíso

Poema de António Manuel Couto Viana
Desenho de Juan Soutullo

EXPOSICIÓN COLECTIVA (violencia de xenero)

2008-07-17T13:45:00.006+02:00

Mª José Troncoso, Pilar Rubio Peixoto, Maria Seoane, Patricia Skinner, Claudia Branca, Inés Montenegro.

Xullo - Agosto - Setembro

BARCEVEDRA

2008-07-07T14:20:00.002+02:00

Todos os luns de xullo e agosto ás 23 h. actuará o trio "BARCEVEDRA"

CESAR DE CENTI

2008-07-04T13:49:00.002+02:00

César de Centi

Concerto día 27-6-2002

PROGRAMA DE ACTUACIÓNS "UTOPÍA SON"

2008-06-24T18:39:00.004+02:00

U T O P Í A S ON III

PROGRAMA DE ACTUACIÓNS

CONCERTOS DE INAUGURACIÓN

MORAU ………………….. Sábado 31 de Maio ás 24 h.

ATAQUE ESCAMPE
……. Sábado 7 de Xuño ás 24 h.

MES DE XUÑO

YHOSVANY PALMA ….. Venres día 13 ás 24 h. (F. de C.)

ALBERTO LÓPEZ …........ Venres día 20 ás 24 h.

CÉSAR DE CENTI &ÁNGEL ALONSO … Venres día 27 ás 22,30 h.

MES DE XULLO

YHOSVANY PALMA …….Venres día 11 ás 24 h.

FÁTIMA BAÑA …………. Xoves día 10 ás 23 h.

FERMÍN DOMEQUE …… Sábado día 12 ás 24 h.

AKA GOLPE LETAL ……. Venres día 18 ás 24 h.

EXPEDIENTE OCULTO .... Sábado día 19 ás 24 h.

MES DE AGOSTO

MIGUEL CASTRO………. Venres día 1 ás 24 h.

PEDRO ROMÁN………… Sábado día 2 ás 24 h. (F. de C.)

YHOSVANY PALMA …... Venres día 8 ás 24 h. (F. de C.)

SERVANDO BARREIRO... Sabado día 9 ás 24 h.

AITOR GÓMEZ …………. Sábado día 16 ás 24 h.

SIRENO …………………. Venres día 22 ás 24 h.

XOSÉ CONSTENLA e JAVIER BERGIA ..…… … Sábado día 23 ás 24 h. (F. de C.)NOTARIOS……………….. Venres día 29 ás 24 h.

IGNACIO PRIETO……..... . Sábado día 30 ás 24 h.

MES DE SETEMBRO

JIT…………………………..Venres día 5 ás 24 h.

WOODY’S GUITAR ……... Sábado día 6 ás 24 h.

YHOSVANY PALMA …… Venres día 12 ás 24 h. (F. de C.)

JOSÉ MORALES …………..Sábado día 13 ás 24 h.

DESAFINADAS…………. . Venres día 19 ás 24 h.

RODRIGO LARRIGUE…... Sábado día 20 ás 24 h.

ENTREGA DE PREMIOS Sábado día 27 de setembro ás 23

COMEZA "Utopía Son III"

2008-05-25T00:27:00.016+02:00

"Utopia Son" comeza ésta semana a sua terceira edición con tres concertos fora de concurso:

Sanson Opare Ven de Ghana e fai hip-hop. O venres dia 30 de maio ás 23,30 h.

Morau (Andoni Tolosa) ven de Euskal Herria e presenta o seu último disco "KALAMIDADIAK" . Sábado 31 de maio ás 23.30 h.

Ataque Escampe gañadores da 1ª Mostra de Canción de Autor "Utopía Son" presentan o seu disco "Galicia es una mierda" .

Sábado 7 de xuño ás 23,30 h.

Utopía Son III

2008-05-02T23:34:00.003+02:00

Está aberto o prazo de inscripción para participar na III mostra da canción de autor

UTOPÍA SON é non só un concurso. Durante eses catro meses que dura, abárcase todo tipo de manifestacións relacionadas coa canción: exposicións de pintura e fotografía, charlas e debates, ciclos de documentais, ciclos de cine musical e concertos filmados, libros, exposición-audición de vinilos e CDs, revistas, seminarios etc. Paralelamente programaranse actuacións fóra de concurso de todos aqueles autores que prefiran non competir pero si apoiar á mostra.

Cada mostra de UTOPÍA SON leva unha dedicatoria, este ano decidiuse dedicala a denunciar a violencia machista. É polo que outorgaremos un premio especial, dotado de 300 €, á canción que denuncie mellor este lento xenocidio. O primeiro premio, á mellor canción, será de 600 € e o 3º de 300 €. Os tres premios recibirán un trofeo que como xa é habitual consistirá nun “SIREO”.

Presentación da Revista "BÍBLIA"

2008-03-27T17:06:00.002+01:00

A revista Bíblia existe desde Abril de 1996. Neste momento tem periodicidade trimestral e a tiragem é normalmente de dois mil exemplares.Calculamos que estejam distribuídas cerca de 50000 revistas até á data.

A revista Bíblia é um espaço de experimentação nas tendências contemporâneas das artes visuais e da literatura.

A revista Bíblia caracteriza-se pela variedade das áreas artísticas que abrange como a ilustração , desenho , fotografia , pintura, design , banda desenhada , video prints , prosa, conto e poesia .

A revista não exclui abordagens á arquitectura, cinema, teatro e música. .Pelas páginas da revista, que funciona como espaço de encontro de uma geração ja passaram cerca de 400 colaboradores nacionais e internacionais .

Tiago Gomes

Nova paxina Web

2008-02-23T21:02:00.005+01:00

http://www.cafeuf.com/

Visita a nosa páxina Web

Yhosvany Palma

2008-02-06T17:15:00.000+01:00

venres 8 de febreiro ás 24 h.

CAFÉ UF

Entrada 4€

25 ANIVERSARIO

2008-01-31T22:23:00.000+01:00

CAFÉ UF ~ NEGRA SOMBRA BLUES

UN MUNDO APARTE

O CAFÉ UF foi concebido como un proxecto a longo prazo. Non hai nada bo sen tempo, nen un libro, nen un viño, nen un cadro, nen unha cidade... o tempo é o único xuíz capaz de condenar ou absolver calquera cousa. Só perdura o auténtico. Para a “gauche divine” que non ten deuses, nin templos, os cafés sempre foron os seus lugares de culto. Neles conspirouse, desde eles axitouse, neles debateuse, escribiuse, organizáronse folgas, cantouse, actuouse, pintouse, asináronse proclamas, pintáronse pancartas, os noivos pasaron as tardes e os amantes as noites, os poetas escribiron os seus desamores e os solitarios sentaron consigo mesmos sabendo que xamáis serían abandonados... e até que o tempo non vai pegando todas esas huellas invisibles nas mesas, nas cadeiras, nas paredes, nas luces; un lugar, un café, non é nada... http://cafeuf.com/

Ollos de Sapo

2008-01-17T16:41:00.000+01:00

Sábado dia 19 ás 23,30 h

Ollos de Sapo

Alberto Lopez, voz e guitarra

Mario Novillo, percusión, guitarra e voces

Entrada 3€

Exposición de Maria Seoane

2008-01-07T16:01:00.000+01:00

TINTA CHINA

Debuxos de Maria Seoane:

Até o 31 de xaneiro.

CITA 2008

2008-01-04T16:30:00.000+01:00

A veces no se ve nada en la superficie,
pero por debajo de ella todo está ardiendo.

Yusuf Bilyarta Mangunwijaya

Ultimo concerto de 2007

2007-12-26T16:20:00.000+01:00

Días Descalzos en concerto

http://es.youtube.com/watch?v=XWv44v_3ExY

Sábado dia 29 ás 23,30 h. Etrada Libre

Días Descalzos son:
Isaac Mariño (voz y guitarra)
Miguel Montenegro (guitarras, voces, chelo suplente)
Inés Montenegro (piano, voces, huevos)
Nahuel Núñez (percusión)

Reunión de Trovadores

2007-12-07T20:40:00.000+01:00

REUNIÓN DE TROVADORES

Sábado dia 15 ás 00,00 h.:

Yhosvany Palma con

Karel Garcia como invitado

Entrada 4 €

Sábado dia 22 ás 23,30 h.:

Ollos de sapo

Entrada 3€

Concerto "Días Descalzos"

2007-11-28T16:42:00.000+01:00

sábado dia 1 de Novembro ás 23,30 h.

Días Descalzos son:
Isaac Mariño (voz y guitarra)
Miguel Montenegro (guitarras, voces, chelo suplente)
Inés Montenegro (piano, voces, huevos)
Nahuel Núñez (percusión)

Entrada libre

Concerto ALBERTO LÓPEZ

2007-11-22T16:21:00.000+01:00

O Sábado 24 de novembro ás 23,30 h.

ALBERTO LÓPEZ

Entrada 3 €.

Jean Luc Godard

2007-11-14T21:27:00.000+01:00

Jean Luc Godard.

"A Bout de Soufle" (Ao Final da Escapada)

Histoire(s) du Cinema

Toutes les histoires (Episodio 1º)

Une histoire seule (Episodio2º)

Ainda que actualmente na arte non estexa de moda falar de sentimentos

Unha lectura de Histoire(s) du cinéma de Jean-Luc Godard

Paulino Viota

Director e profesor de cine. Dirixiu Contactos (1970), Con uñas y dientes (1978) e Cuerpo a cuerpo (1982) e é autor de numerosos artigos e outras publicacións entre as que cabe destacar Jean-Luc cinéma Godard e Catálogo Jean-Luc Godard, unos cuantos hechos precisos . Imparte clases en varias institucións públicas e privadas.

Contido:

Se as historias da literatura e da arte son homoxéneas co seu obxecto porque se fan con palabras e con ilustracións, Godard decátase de que o vídeo lle permite facer a historia do cine co cine: 378 películas, 82 escritores, 18 fotógrafos son os materiais utilizados na súa serie Histoire(s) du cinéma. Trátase, máis que das historias do cine, do papel deste como síntoma ou testemuña da Historia. Nunha época de neoacademicismo, dun cine carente de ambición no ámbito específico da forma e dun videoarte descubridor de mediterráneos, esta elexía melancólica aos queridos e terribles fantasmas do século XX, pola súa invención visionaria, vai fecundar o mellor da creación audiovisual do século XXI.

A CITA do mes

2007-11-01T13:55:00.000+01:00

"No he vivido el sueño de mi vida, sino su destino"

Romain Roland

Días Descalzos en concerto

2007-10-29T16:22:00.000+01:00

"Dias Descalzos" sábado dia 3 ás 23,30 h.

Días Descalzos son:
Isaac Mariño (voz y guitarra)
Miguel Montenegro (guitarras, voces, chelo suplente)
Inés Montenegro (piano, voces, huevos)
Nahuel Núñez (percusión)

Entrada libre

LA GRAMOLA

2007-10-15T16:21:00.000+02:00

Próximo concerto: 27 oct 2007, 23:30.

Entrada 2 €

GRAMOLA

Gramola son Juanma e Lorena,ambos naturais de Vilagarcía de Arousa.Levan dedicando-se a isto da música unha morea de anos,tanto en diferentes bandas da cidade como no coro do Liceo Casino de Vilagarcía.Actualmente Juanma compaxina o dúo co grupo de rock Tío James.

Desde o seu debut o mes de agosto en Carballo,a banda estivo a tocar sen descanso por toda a xeografia galega sementando moi boa crítica por parte do público.Tanto é asi que realizarán até finais do 2008 unha vintena de concertos,convertendo-se deste modo nunha das bandas que mais se moven de Galicia.

Fan versións de grandes clásicos asi como de música mais actual,Elvis,Rod Stewart,Jeff Buckley,Cold Play,Clapton,Alanis,The Police...,mesmo tamén incluen no seu repertório habitual grandes pezas da Bossanova e do Soul.

Che Guevara

2007-10-09T22:48:00.000+02:00

18 h. o documental “La Revolución Cubana y Solidaridad Internacional”

20,30 h. “El amigo de siempre, Che”
El Guerrillero Heroico visto desde la perspectiva de sus relaciones humanas, en el período que va desde julio de 1957 a agosto de 1958, cuando como parte del Ejército Rebelde transitó por zonas de la Sierra Maestra pertenecientes a la actual provincia de Granma, es presentado en esta primera experiencia en el género de la única televisora comunitaria de Cuba, enclavada en San Pablo de Yao, Buey Arriba, a más 30 kilómetros de la ciudad de Bayamo. Dirigida por cuatro multipremiados directores de documentales: Waldo Ramírez, Rigoberto Jiménez, Marcos Bedolla y Carlos Rodríguez, la serie incluye testimonios de campesinos, combatientes de la guerrilla del Che y colaboradores, que le conocieron de cerca y en su mayoría todavía viven en la serranía.

22,30 h. “Diarios de Motocicleta” de Walter Selles.

Concerto "Días Descalzos"

2007-10-04T15:56:00.000+02:00

A partir de agora todos os primeiros sábados de mes actuará o grupo "Dias Descalzos", un dos prémios Utopia Son deste ano.

Días Descalzos son: Isaac Mariño (voz y guitarra). Miguel Montenegro (guitarras, voces, chelo suplente). Inés Montenegro (piano, voces, huevos). Nahuel Núñez (percusión).

Sábado dia 6 ás 23,30 h. no Café Uf R/ Pracer 19 Vigo. Entrda libre.

CAFÉ DE SUBÚRBIO

2007-09-11T22:42:00.000+02:00

LA EXTINCIÓN DE LOS DINOSAURIOS

Cuando se despertó, el dinosaurio todavía estaba allí, durmiendo a su lado. Y sus odiosas patas aun estaban marcadas en violeta sobre su cara. Vertió tres lágrimas y se preguntó de donde vendría esta vez la hecatombe capaz de exterminar a todos los de su especie. Se levantó, y la sábana descubrió su piel estampada con moradas manchas de viejas palizas. Fue hasta la cocina y cogió un meteorito en forma de cuchillo. Volvió hasta la cama y... Cuando se despertó al día siguiente el dinosaurio ya no estaba allí.

José Feijóo

Yhosvany Palma

2007-09-08T21:33:00.000+02:00

O venres 14, concerto de YHOSVANY PALMA ganador da II Mostra de canción de autor Utopía Son

YHOSVANY PALMA

Yhosvany Palma ven de Cuba. Dicer canción e dicer Cuba case é o mesmo.E si pensamos en cantautores, de seguro que aparecen tamén nomes desa illa.
Como poderemos comprobar tanto como intérprete como na súa faceta de autor, é un digno representante desa maravillosa tradición musical cubana.
Hai algo de utopía no feito de que un cubano que vive na Galiza cante no idioma no que milleiros de emigrados galegos falaron en Cuba.

Agradecemosllo profundamente.

Cita de Setembro

2007-09-07T14:13:00.000+02:00

“Vivimos en una época en la que las máquinas se hacen cada vez más complejas y los cerebros cada vez más primitivos”

Karl Kraus

EXPEDIENTE 37

2007-08-28T19:22:00.001+02:00

Concerto primeiro de setembro

HIP-HOP

37 estudios - Presentación maqueta "Expediente 37"

Sábado 1 de setembro ás 23,30 h.

Finalistas Utopía Son

2007-08-22T14:21:00.000+02:00

CONCERTO O XOVES 23 DE AGOSTO ÁS 23:30h

ACTUACIÓN DE

Entrada 2 euros.

Actividades Agosto

2007-08-07T18:49:00.000+02:00

CHARLAS, FOROS DEBATES...

Xoves 9 de agosto: Charla – Debate sobre "A canción de autor" presentado por Pedro Román ás 21 h.

CONCERTOS:

Venres día 10 ás 23´30 h. Sireno
Sábado día 11 ás 23´30 h. Julián Rodríguez
Venres día 17, por confirmar.
Sábado día 18 ás 23,30 h. Yhosvany Palma

VOCES FILMADAS: OsMartes

Bagdad Rap, día 7
Sevilla city, día 7
Public Enemy "live from hause of blues", día 14
Ben harper "Pleasure + Pain"
Bruce Springsteen "Live in New York City", día 21
Eric Clapton "One more car one more rider", día 21
Paolo Conte "Nel cuore de Amsterdan...", día 28
Sting "...All this time"

30 XENIOS DA CANCIÓN: Os Mércores

Chico Buarque, "Baixo a pele", día 1
Vinicius de Morais,"toda a Bosa" día 1
Big Bill Broonzi, BBessie Smith..., día 8
Tributo to Woody Goothrie, día 8
Tom Waits, "Burma Shave", día 15
Dylan, "Ha to handle"; "Unplugged", dia 22
Leonard Cohen,"I M your man"; "Sons from the life of...", día 29

CINE E CANCIÓN: Os Domingos

Stolem moments de Earie Sebastian, día 5
8 Millas de Curtis Hanson, día 5
Especial, "Ingmar Bergman ", Utopía Cinema
El odio, día 12
Corazonada, día 12
Especial, "Ingmar Berman", Utopía Cinema
No direction home (Dylan), día 19
Especial, "Ingmar Bergman", día 19
Bob Dylan/Dont look back, día 26
Especial, "Ingmar Berman", Día 26

Todo isto organizado por Utopia Son, II Mostra de canción de autor.
http://utopiason2.blogspot.com/

A Cita de Agosto

2007-08-01T14:13:00.000+02:00

"Eso si que es una vergüenza, hacer venir a gente que sólo lucha por dinero"
Bertolt Brecht

CAFÉ DE SUBÚRBIO

2007-07-20T14:31:00.000+02:00

Actividades mes de Xullo

2007-07-12T15:57:00.000+02:00

CONCERTOS:

Yhosvany Palma; músico cubano, venres 13 ás 23,30 h.
Fermín Domeque; Utopía Son, sábado 14 ás 23'30 h.
Xosé Constenla; Utopía Son, venres 20 ás 23,30 h.
Diego Freire; Utopía Son, sábado 28 ás 23´30 h.

CHARLAS, FOROS DEBATES...

O Movimento Punk; Presntado por Martín Marcote e Diego Gago, xoves 19 de xullo ás 21 h.

VOCES FILMADAS: OsMartes

30 XENIOS DA CANCIÓN: Os Mércores

Leo Ferré día 18
Serge Gainsbourg e Brassens dia 25

CINE E CANCIÓN: Os Domingos

El Muro de Alan Parquer; domingo 15 ás 18,30 h. (Utopía Son)
Year of the Horse de Jim Jermusch; domingo 15 ás 20,30 h.(Utopía Son)
Programación Utopía Cinema; domingo 15 ás 20´30 h.
Imagine; domingo 22 ás 18,30 h. (Utopia Son)
Let it Be; domingo 22 ás 20´30 h.
Programación Utopía Cinema; domingo 22 ás 22,30 h.
Un Perro Llamado Dolor de L. E. Aute; domingo 29 ás 18,30 h.
El Milagro de Candeal; de Trueba domingo ás 20,30 h.

Todo isto organizado por Utopia Son, II Mostra de canción de autor.

http://utopiason2.blogspot.com/

CAFÉ DE SUBÚRBIO

2007-07-06T17:19:00.000+02:00

Desenhos de Juan Soutullo

Poemas de Manuel Couto Viana

O café bebe leite. Coca-cola
E sumos de laranja e de limão.
A adolescência, quanto sai da escola,
Invade-o de alegria e confusão.

Eu, com a minha idade e uma cerveja,
Escondo-me nas folhas do jornal,
Pra que ninguém me veja
Sem me achar natural.

E sei que já por dentro também envelheci.
E tudo quanto me destrói, agora,
É o desejo de ficar aqui,
Envergonhado de não ir embora

Cita del mes

2007-07-03T16:35:00.000+02:00

"No me gusta la forma en como la vida ha abusado de mi"(F. Zappa)

http://www.zappa.com/

Me gusta la noche de san Juan; me gusta el agua; me gusta nadar en el mar; me gusta la primavera; me gusta el otoño; me gusta el olor a jazmín en los huertos; me gusta el queso; me gusta la cerveza; me gustan los amigos; me gustan los hombres sensibles; me gustan las mujeres sensibles; me gustan los gatos; me gustan los perros; me gusta la poesía; me gusta el vino; me gusta sentirme bien; me gusta que la gente esté bien a poder ser con migo; me gusta el mediterráneo; me gustas tu; me gusta el amanecer; me gustan las mañanas; me gusta la música emocionante; me gusta el cine emocionante; me gusta la risa; me gusta la espontaneidad; me gustan los jardines; me gustan las flores; me gustan las floristerías desorganizadas; me gusta lo húmedo; me gusta el olor a mar; me gusta la lluvia fina; me gusta el cielo; me gustan las nubes; me gustan los olores de las plantas; me gusta el silencio de la montaña; me gustan los choquitos en su tinta; me gustan las bicicletas; me gustan los trenes lentos; me gusta el cava bueno; me gustan las revoluciones sociales; me gusta el caldo verde; me gusta Grecia; me gusta nadar con la mina; me gustan los árboles; me gustan los higos; me gusta la niebla; me gusta el oriente; me gusta la palabra ternura; no me gusta la política; no me gusta la hipocresía; no me gusta el dinero; no me gustan los bancos; no me gusta hacienda; no me gustan las gestorías; no me gustan las oposiciones; no me gustan los notarios; no me gusta trabajar; no me gusta la mentira; no me gusta el engaño; no me gusta la enfermedad; no me gusta el miedo; no me gustan los cazadores; no me gustan las hamburguesas; no me gustan los ricos; no me gustan las fronteras; no me gustan los militares; no me gusta la policía; no me gustan los jefes; no me gusta la bolsa; no me gusta la gente mala; no me gusta que la gente sea infeliz; no me gusta llorar; no me gustan las puntas de los cuchillos; no me gusta enfadarme; no me gusta hablar por teléfono; no me gustan los políticos; no me gustan las modelos; no me gustan los trepas; no me gustan las jaulas; me gusta pasear por la arena descalzo...

CAFÉ DE SUBÚRBIO

2007-06-28T20:46:00.000+02:00

Desenhos de Juan Soutullo

"Nos cafés espero a vida

Cafés da minha preguiÇa

Sois hoje - que galardão! -

Todo o meu campo de acÇão

E toda a minha cobiÇa"

Mario de Sá-Carneiro

Exposición: Pinturas de Troncoso

2007-06-11T16:53:00.005+02:00

Mª José Troncoso está expondo as súas últimas pinturas no noso Café.

Podedes vela de mañá: 10 h. a 14´30 h. De tarde: a partir das 18 h.

Azul Marino

El salvador de peces

La Bicicleta

LA CITA del mes

2007-06-04T14:19:00.000+02:00

Es el tiempo del miedo

Los que trabajan tienen miedo de perder el trabajo.Los que no trabajan tienen miedo de no encontrar nunca trabajo.Quien no tiene miedo al hambre, tiene miedo a la comida.Los automovilistas tienen miedo de caminar y los peatones tienen miedo deser atropellados.La democracia tiene miedo de recordar y el lenguaje tiene miedo de decir.Los civiles tienen miedo a los militares, los militares tienen miedo a lafalta de armas.Las armas tienen miedo a la falta de guerras.Es el tiempo del miedo.Miedo de la mujer a la violencia del hombre y miedo del hombre a la mujersin miedo.

Eduardo Galeano